الاشباه و النظائر (منتخب)

● الاشباه و النظائر (منتخب) / نحو / عربی al-ašbāh wa-n naẓā’ir (mn.) وابسته به: الاشباه و النظائر فی النحو؛ سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (849-911) منتخبی است از کتاب «الاشباه و النظائر فی النحو» جلال الدین عبدالرحمن سیوطی. اصل کتاب در هفت مقصد بوده که در منتخب نیز همان ترتیب رعایت شده است. در نسخه شماره 14079 مجلس به بهاء الدین محمد بن محمد باقر اصفهانی (1080-1140ق) نسبت داده شده است ولی آقای بشری در ذیل نسخه 8086 مجلس مرقوم داشته‌اند: «در فهرست مجلس نسخه‌ای به شماره 14079 معرفی شده که نسخه دیگری از همین انتخاب است. در فهرست مزبور، گزینش‌گر با قید تردید، بهاء الدین محمد بن محمد باقر مختاری اصفهانی (- حدود 1140ق) معرفی شده است. نسخه 14079 را با این نسخه مقایسه کردم. هر دو یک گزینش واحد هستند از کتاب مفصل «الاشباه و النظائر الفقهية فی النحو» اثر سیوطی. اما از آنجا که نسخه ما در 1088ق کتابت شده این گزینش نمی‌تواند از دانشمند مذکور - که در 1080ق تولد یافته - باشد. اگر چه تراجم نگاران شیعه برای بهاء الدین محمد بن محمد باقر حسینی مختاری نائینی حاشیه‌ای بر کتاب سیوطی ذکر کرده‌اند (الذریعه 6/21) ولی کتاب پیش روی ما به هیچ وجه حاشیه کتاب سیوطی نیست بلکه انتخابی از آن است چنانکه بارها در پایان فنون هفت‌گانه کتاب بدان تصریح شده است. پس از اتمام هفت فن کتاب، دو برگشت را شاهد هستیم که گزینشگر مجدداً از فن‌های قبلی مطالبی را آورده ست شامل این عناوین: مسئلة اعتراض الشرط على الشرط للشيخ جمال الدين ابن هشام (95ر-99ر)، من الفن الاول ايضا من كتاب الاشباه و النظائر للسيوطى. اذا اجتمع مثلان و حذف احدهما ... (99ر-113ر). گفتنی است نسخه 14079 به خط بهاء الدین محمد مختاری و دارای مهر وی در برگ عنوان است که از این نظر شایسته توجه بسیار است». آغاز: قال المصنف و هذا الكتاب مشتمل على سبعة فنون الاول فن القواعد و الاصول التى ترد اليها الجزئيات و الفروع و هو مرتب على حروف المعجم