شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
متمم زبده منظوم
motamem-e zobde-ye manzūm
1
نسخه ثبت‌شده
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/56675
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #56675
پدیدآور / مؤلف:
کحال، شاه علی سلیمان
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 27، ص 897
تا 898
زبان و قالب:
فارسی
رده‌های موضوعی:
طب
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
در اسباب و علامات و بیماری‌ها و داروها و طریقه معالجات آنها. از ابیات پایان برمی‌آید که: نخست کتابی در طب و معالجات به نام زبده نوشته و سپس آنرا به نظم درآورده با ذکر و شرح جزئیات دواها و تدبیرهای پنج درد (خستگی، کوری، اسهال و دو بیماری دیگر) و او این جزئیات را در متمم زبده (نسخه حاضر) تکرار نکرده است.فونان زبده طب (از ناشناس) و زبده منظومه طب را از شاه علی یاد کرده و از نخست نسخه‌هایی را در ترکیه و از منظومه، نسخه‌ای موجود در مدرس را نشان داده است. محمد بن علاء الدین بن هبة الله طبیب سبزواری (قرن9) زبدة العلاج فارسی در طب دارد (به نثر) و احمد استادی مکی طبسی منظومه‌ای طبی بنام زبده دارد.
سراینده این منظومه در پایان آن خود را بدین‌گونه وصف می‌کند: «نوشتم کتابی که نامش بود ×× بزبده علوم کمال ای ولد / در آن سفر قصدم بود ای عزیز ×× که کلی بنظم آورم زبده نیز / ولی بهر اشفاق در ضمن آن ×× ز جزوی بسی کرده ام شرح آن / یکی زان دواهای هر خستگی ×× که دارد در آن عقل مابستگی / دوم کوریست آن بلای عظیم ×× که عاجز شده از بلایش حکیم / ... درین پنج مقصودها این کتاب ×× دواها و تدبیرها ای جناب / نوشتم تمامی به شرح و بیان ×× نه سهو و نه تقصیر بوده در آن / در اینجا دگر ذکر و تکرار آن ×× سآمت نماید طبیعت از آن / در اینجا کنم ختم این مختصر ×× نگویم از این پس نه خیر و نه شر / چو زبده است سفر نخستین از این ×× متمم بود نسخه آخرین». صاحب این منظومه، منظومه طبی دیگری دارد در تب‌ها (حمیات) که آنرا پس از زبده ترتیب داده است. عنوان‌های این منظومه به نثر و گاه بیش از یک سطر است.(عبدالحسین حائری)
آغاز اثر
« پس از حمد خلاق خیر و کمال ×× خدای شفا بخش هر اعتلال / درود رسول کریم حبیب ×× قلوب حزین را خجسته طبیب / ثنا نیز بر آل و اصحاب او ×× بر اشیاع و اتباع واحباب او / ز اعضا که دارد قبول الم ×× خبرها که دارم بنظم آورم / شماره کنم اول ان عضوها ×× که یابد ز اسباب غم زو رها / ز سر گیرم اول روم تا قدم ×× اسامی آنها شماره کنم / ... بتفصیل هر یک از این دردها ×× سببها علامات و تدبیر ها / بگویم کنم بسط آنها تمام ×× که آید به آنها شفا از سقام »
انجام اثر
« الهی تو ما را صفائی بده ×× وزین درد ما را دوایی بده / چو عمرم بود نسخه آخرین ×× برحمت ببر سوی خلد برین »
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
فهرستواره منزوی 3499/5
متن فنخا
● متمم زبده منظوم / طب / فارسی
motamem-e zobde-ye manzūm
کحال، شاه علی سلیمان، ق12 قمری
kahhāl, šāh ‘alī soleymān ( - 18c)
در اسباب و علامات و بیماری‌ها و داروها و طریقه معالجات آنها. از ابیات پایان برمی‌آید که: نخست کتابی در طب و معالجات به نام زبده نوشته و سپس آنرا به نظم درآورده با ذکر و شرح جزئیات دواها و تدبیرهای پنج درد (خستگی، کوری، اسهال و دو بیماری دیگر) و او این جزئیات را در متمم زبده (نسخه حاضر) تکرار نکرده است.فونان زبده طب (از ناشناس) و زبده منظومه طب را از شاه علی یاد کرده و از نخست نسخه‌هایی را در ترکیه و از منظومه، نسخه‌ای موجود در مدرس را نشان داده است. محمد بن علاء الدین بن هبة الله طبیب سبزواری (قرن9) زبدة العلاج فارسی در طب دارد (به نثر) و احمد استادی مکی طبسی منظومه‌ای طبی بنام زبده دارد.
سراینده این منظومه در پایان آن خود را بدین‌گونه وصف می‌کند: «نوشتم کتابی که نامش بود ×× بزبده علوم کمال ای ولد / در آن سفر قصدم بود ای عزیز ×× که کلی بنظم آورم زبده نیز / ولی بهر اشفاق در ضمن آن ×× ز جزوی بسی کرده ام شرح آن / یکی زان دواهای هر خستگی ×× که دارد در آن عقل مابستگی / دوم کوریست آن بلای عظیم ×× که عاجز شده از بلایش حکیم / ... درین پنج مقصودها این کتاب ×× دواها و تدبیرها ای جناب / نوشتم تمامی به شرح و بیان ×× نه سهو و نه تقصیر بوده در آن / در اینجا دگر ذکر و تکرار آن ×× سآمت نماید طبیعت از آن / در اینجا کنم ختم این مختصر ×× نگویم از این پس نه خیر و نه شر / چو زبده است سفر نخستین از این ×× متمم بود نسخه آخرین». صاحب این منظومه، منظومه طبی دیگری دارد در تب‌ها (حمیات) که آنرا پس از زبده ترتیب داده است. عنوان‌های این منظومه به نثر و گاه بیش از یک سطر است.(عبدالحسین حائری)
آغاز: پس از حمد خلاق خیر و کمال ×× خدای شفا بخش هر اعتلال / درود رسول کریم حبیب ×× قلوب حزین را خجسته طبیب / ثنا نیز بر آل و اصحاب او ×× بر اشیاع و اتباع واحباب او / ز اعضا که دارد قبول الم ×× خبرها که دارم بنظم آورم / شماره کنم اول ان عضوها ×× که یابد ز اسباب غم زو رها / ز سر گیرم اول روم تا قدم ×× اسامی آنها شماره کنم / ... بتفصیل هر یک از این دردها ×× سببها علامات و تدبیر ها / بگویم کنم بسط آنها تمام ×× که آید به آنها شفا از سقام
انجام: الهی تو ما را صفائی بده ×× وزین درد ما را دوایی بده / چو عمرم بود نسخه آخرین ×× برحمت ببر سوی خلد برین
[فهرستواره منزوی 3499/5]
نسخه‌های خطی این اثر
1 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مجلس
تهران
|
6282/1 | بی‌کاتب | قرن 11 | نستعلیق | 1 | شناسنامه ← |