المائة فی صناعة الطب

● المائة فی صناعة الطب = کتاب المائة مقالة = صناعة الطب / طب / عربی al-mi'a fī ṣinā'at-iṭṭibb = k.-ul mi'at-u mq. = ṣinā'at-ut ṭibb ابوسهل جرجانی، عیسی بن یحیی، 361 - 401 قمری abūsahl-e jorjānī, ‘īsā ben yahyā (973 - 1011) از آثار عیسی بن یحیی کتاب «المائة فی الطب» است که به خاطر بخش‌بندی صدگانه‌اش «المائة» نامیده و زرکلی در الاعلام می‌گوید که امین الدوله ابن تلمیذ بر آن شرحی نگاشته است. این کتاب در صد «باب» تدوین شده که باب نخست آن در تعریف پزشکی است و باقی ابواب در بیان اعضای بدن و کار آنها، علم تغذیه، انواع بیماری‌ها و راه مداوای آنها و ... . بنابر فهرست کتاب المائة ابواب آن را که در آغاز کتاب آمده است می‌توان به صورت زیر دسته‌بندی نمود: 1. کتاب اول، مقدمه‌ای است در معرفی صناعت طب؛ 2. کتاب دوم تا دهم در معرفی اعضای بدن، اخلاط، مزاج‌ها، قوای بدن و احوال طبیعی آن؛ 3. کتاب دهم تا بیست و سوم در حالات هوا و تاثیرات آن، انواع نوشیدنی‌ها و خوردنی‌ها و خواص آنها، البسه بیمار، استحمام، خواب و بیداری بیمار؛ 4. کتاب بیست و چهارم تا بیست و نهم، بیان استفراغات، اسهال، خونریزی و خفگی؛ 5. کتاب سی تا سی و سوم در معرفی داروها، انواع و مواد آنها؛ 6. کتاب سی و چهارم تا سی و ششم، در اموری که از خارج در طبیعت بدن اثر می‌گذارند؛ 7. کتاب سی و هفتم تا چهل و هشتم که افتادگی دارد در انواع تب، ورم، علامات مزاج، تنفس، نبض، بول و عرق؛ 8 کتاب چهل و نهم تا پنجاه و پنجم در ابتلای بیماری، اوقات ابتلا، بحران و علامات بیماری؛ 9. کتاب پنجاه و ششم تا پنجاه و هشتم در سلامتی و بهداشت؛ 10. کتاب پنجاه و نهم تا هفتاد و دوم، علاج انواع بیماری‌ها است چون تب، سرسام، جنون و امراضی که اعضای مختلف بدن، سر، گوش، بینی، دهان، دندان، حلق و ... بدان مبتلا می‌گردد؛ 11. کتاب هفتاد و سوم تا نود و سوم دنباله علاج‌ها است که به علاج زکام، سل، تنگی نفس، بیماری‌های معده، کبد، طحال اشاره می‌کند و مداوای استسقاء، یرقان، قولنج، کرم کدو، امراض مقعد، بیماری‌های کلی، مثانه، امراض مربوط به رحم و زایمان را می‌آورد؛ 12. کتاب نود و چهارم، امراض خاص مردان است؛ 13. و کتاب نود و پنجم تا صدم علاج نقرس، بیماری‌های پوستی و دفع سموم حیوانات را در بردارد. (علینقی منزوی) آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمین و صلواته علی سیدنا محمد و آله و اصحابه اجمعین، قال ابو سهل عیسی بن یحیی المسیحی هذا هو الکتاب الاول من کتبنا فی صناعة الطب و قصدنا فیه ان نتكلم فیما یجب تقدیمه قبل الشروع فی علم الطب مما یکون مدخلا الیه و الله تعالی هو المعین. انجام: و هو آخر کتبنا فی صناعة الطب و الحمد لواهب العقل و مفیض العدل [کشف الظنون 1576/2؛ الذریعة 35/8؛ مجلة معهد المخطوطات 330/5؛ بروکلمان 1ص273 ذیل 423: 1]