گوهر یگانه

● گوهر یگانه = گوهر یکدانه / کلام و اعتقادات / فارسی gowhar-e yegāne = gowhar-e yekdāne بافقی، محمد حکیم بن عبدالله، ق11 قمری bāfqī, mohammad hakīm ebn-e ‘abd-ol-lāh(- 17c) اهدا به: صدر اعتماد الدوله تاریخ تألیف: قبل از 1075ق رساله‌ای است درحکمت و کلام و اخلاق با عنوان‌های مرآت (مقدمه)، مضافات (امور عامه)، اصول (توحید تا معاد)، حکمت (الهی) وسلوک (اخلاق) و در آن کوشیده میان حکمت و شرع آشتی دهد. گرچه دانش پژوه گوهر یگانه و گوهر یکدانه را دو تألیف پنداشته ولی بررسی‌ها نشان می‌دهد که هر دو یکی است که برخی از آن پسر ملاصدرا دانسته‌اند. تاریخ تألیف آن با پسر ملا صدرا ناهماهنگ است چون او در 1070 فوت کرده و تاریخ تألیف این رساله که در قالب شعری آمده و به حروف ابجد رقم 1077 به دست می‌آید که با دو نسخه از آن که تاریخ کتابت 1075 دارد منافات پیدا می‌کند و قاعدتاً باید تاریخ تألیف قبل از 1075 باشد. بعضا آمده است که به شاه صفی تقدیم شده که اولاً در متن چنین چیزی دیده نمی‌شود و ثانیاً با تاریخ شاه صفی (1038-1052ق) سازگار نیست. آغاز: بسمله، گوهر یک دانه بحر حکیم. سپاس حق شناس خدای یکتایی راست که از غایت کمال کبریائی و عظمت درجات ذرات حال عالم را سزای مظهر آفتاب کمال سلطنت بالا آراست و از نهایت جمال حق نمائی ... اما بعد بر مهر رأی ماه سیمای اهل معرفت و صفا چون اشعه بیضا روشن و پیداست که در این ولا سر رشته حقایق علوم مراتب علیا و دقایق رسوم مطالب قصوا در میان طریق هجوم مناصب دنیا ناپیداست ... انجام: آه عاشق نگاه را تسخیر است ×× تار نفسش کمند آهو گیر است / سربسته فتراک نفس شد سخنم ×× نطق مردان چو شیر در زنجیر است چاپ: گنجینه بهارستان، حکمت 2، مسلسل 11، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1379ش، با تصحیح سرور مصباح مقدم [الذریعة 252/18؛ نسخه‌های منزوی 836/2؛ فهرستواره منزوی 215/6 با انتساب به ملاصدرا] شرح و حواشی: 1- حواشی گوهر یگانه؛ بافقی، محمد حکیم بن عبدالله (-11)