الاسطرلاب

● الاسطرلاب / اسطرلاب / فارسی al-usṭurlāb عبدی خوارزمی، یوسف بن محمد ‘abdī xārazmī, yūsof ebn-e mohammad رساله‌ای است در اعمال اسطرلاب در سیزده «باب»: 1. تعریف و خواص اسطرلاب؛ 2. صنعت اسطرلاب؛ 3. پیدا کردن افق؛ 4. پیدا کردن مقنطرات؛ 5. بیان وضع خطوط ساعات معوج؛ 6. بیان وضع ساعات مستوی؛ 7. بیان وضع دوایر سموت؛ 8. بیان وضع صفحه آفاقی؛ 9. بیان وضع منطقة البروج در شبکه اسطرلاب؛ 10. بیان وضع شظایای کواکب ثوابت؛ 11. بیان ... حجره که آن را ام نیز گویند؛ 12. بیان وضع ظهر اسطرلاب؛ 13. بیان ساخته عضاده و قطب و فلس و فرس. نسخه ملک را که بدون مؤلف است و سرآغازی مشابه دارد، در فهرستواره منزوی از سید علی جفری (خفری) رومی دانسته است. آغاز این رساله شباهت بسیار با رساله «الاسطرلاب» قاسمعلی قاینی دارد که باید در تطبیق کامل قرار گیرد. همچنین در فهرستواره منزوی (4: 2800) رساله‌ای با عنوان «رساله در اعمال اسطرلاب» به سید علی جفری (خفری) نسبت داده شده است که آغازی مشابه همین رساله دارد. آغاز: سپاس و ستایش مر صانع قدیم و قادر حکیم را که زمین و آسمان، بصنایع و بدایع و عجایب و غرایب مصنع اوست ... اما بعد این فقیر ... مدت مدید بود که در طلب آموختن صنعت اسطرلاب سعی بلیغ داشت و استاد مشفق نمی‌یافت. انجام: قاعده چنانست که اول قطب را از عضاده گذرانند، دوم از حجره، سیوم از صفایح، چهارم از عنکبوت، پنجم از فلس بگذرانند فرس را از قطب بگذرانند و محکم سازند چنانکه از همدیگر حرکات نکنند و نجنبند اینست قواعد صنعت اسطرلاب. [نسخه‌های منزوی: 230/1]