كحل الابصار و نور الانظار

● كحل الابصار و نور الانظار = حاشية حاشية شرح التجريد / کلام و اعتقادات / عربی kuḥl-ul abṣār wa nūr-ul anẓār = ḥāšīyat-u ḥāšīyat-u š.-it tajrīd قزوینی، محمد بن حسن، - 1096 قمری qazvīnī, mohammad ebn-e hasan(- 1685) وابسته به: حاشية شرح التجريد الجديد = حاشیه بر شرح الهیات تجرید = تعلیقه بر الهیات شرح تجرید؛ خفری، محمد بن احمد (-957) مؤلف بر حواشی خفری تعلیقاتی نگاشته و آنرا «کحل الابصار» نام داده است. هر چند از نوشته وی در دیباچه پیداست که خواسته است بر تعلیقات خفری حاشیه نویسد اما در قسمت بزرگی از کتاب به‌ویژه اواخر آن، عبارات شرح قوشچی را عنوان قرار داده و در یکی از دو نسخه ما سطور مورد نظر قزوینی از شرح قوشچی در حاشیه نقل گردیده است. در آغاز عبارات خفری «قال المنصف» و در آغاز عبارات قوشچی «قال الشارح» آورده است. این تعلیقات از آغاز الهیات شرح تجرید است تا پایان مسئله قدرت (=نخستین مسئله از فصل دوم در صفات صانع) و قسمت اعظم این حواشی متعلق به مسئله قدرت است. آقا رضی قزوینی = محمد بن حسن از علماء اخباری و شاگرد مولی خلیل غازی قزوینی (- 1089) بوده و در این کتاب از وی بسیار نام می‌برد. از میان شارحان تجرید و نگارندگان حواشی تجرید و شروح آن کم‌تر نام برده و در دیباچه کتاب چنین می‌گوید: «گروهی از مشاهیر زمان به شرح و توضیح درباره تحقیقات خفری پرداختند اما انصاف کم و تعصب فراوان نشان دادند و تا کنون تعلیقات جامع شرایط دقت و امعان بر حواشی خفری نوشته نشده و درباره مطالب آن به حق داوری نکرده‌اند و همه کوشش من آن است که جز به اقتضاء ضرورت، مطلبی را به عاریت نگیرم و اگر گرفتم نام گوینده را صریحاً یاد کنم». از فاضل سماکی محقق دوانی، سعید شریف، رساله کلیات فخر رازی نقل کرده است. (عبدالحسین حائری) آغاز: بسمله. الهى كيف ادعوك و انا انا و كيف لا ادعوك و انت انت صلى على افضل بريتك محمد ... و بعد فيقول ... رضى الدين محمد القزوينى ... ان الحاشية المشهورة للعلامة الخفرى على شرح الهيات تجريد الكلام كتاب مرغوب ... فعلقت عليها ... هذه الدرر المستخرجة ... تسمى كحل الابصار و نور الانظار ... قال المصنف قدس سره المقصد الثالث الصانع اعلم ان الفلاسفة و المتكلمين بعد اتفاقها ... [الذريعة 284/17؛ روضات الجنات 550-551؛ امل الامل قسمت 62/2؛ ريحانة الادب 25/1؛ فوائد الرضويه 464؛ فهرستواره منزوی 483/9]