قلع الآثار

● قلع الآثار / شیمی / فارسی qal‘-ol āsār عماد الدین شیرازی، محمود بن مسعود، - 984 ؟ قمری ‘emād-od-dīn-e šīrāzī, mahmūd ebn-e mas‘ūd(- 1577) در 52 یا 53 باب یا 48 باب چنانکه در فهارس آمده است. در بردن اثر لکه چربی و رنگ و بو از جامه و پوشاک و جز اینها، او در آن از رساله یعقوب اسحق کندی در همین باره و تذکره حمیده ابن سوندی و فصول مقیده او و خواص الاشیاء تألیف شریف و کتاب فلاحت رومیه و سخنان ابن هیثم و طبری و «آنچه در این باب از هر کتاب جمع کرده» بود «ترتیب و تهذیب» داده و در آن «مجموع آنچه از سخنان ایشان دیده» بود آورده و «تمام آنچه یعقوب اسحق کندی در کتابی که در این باب ساخته و تمام آنچه در تذکره حمیده و فصول مفیده ابن سوندی و آنچه در کتاب خو اص الاشیاء و سایر کتابها بود» آورده و «هر نسخه را بقایلش نسبت» داده است (دیباچه). (دانش پژوه) ابواب کتاب: 1. در بردن سیاهی از جامه؛ 2. در سفید کردن جامه که به آب معصفر خواهند که رنگ کنند؛ 3. در بیرون بردن رنگ جامه که رنگ کرده باشند؛ 4. در بیرون کردن خون از جامه؛ 5. در بیرون کردن منی از جامه؛ 6. در شستن جامه معصفر؛ 7. در بردن رنگ زعفران از جامعه؛ 8. در بردن رنگ حنا از جامه؛ 10. در بردن رنگ نیل از جامه؛ 11. در بردن رنگ پوست سرخ از جامه؛ 12. در بردن رنگ پوست؛ 13. در بردن رنگ مرغ و مغز؛ 14. در بردن رنگ میوه‌ها و ریاحین و شکوفه‌ها؛ 15. در بردن رنگ یاسمین؛ 16. در بردن رنگ سیب؛ 17. در بردن رنگ انگور سیاه؛ 18. در بردن رنگ «اقن» که به زبان سامی (شامی ؟) شفتالو را گویند؛ 19. در بردن رنگ آلوبال؛ 20. در بردن رنگ ریباس؛ 21. در بردن رنگ توت؛ 22. در بردن رنگ موز از جامه؛ 23. در بردن رنگ ملخ؛ 24. در بردن رنگ انار؛ 25. در بردن رنگ پوست انار؛ 26. در بردن رنگ آب انجیر؛ 27. در بردن رنگ دوشاب؛ 28. در بردن رنگ هلیله؛ 29. در بردن رنگ پوست گردکان؛ 30. در ازاله آثار خمر و نبیذ؛ 31. در شستن جامه معصفر (رنگین)؛ 32. در بردن خلوق که در آن روغن باشد؛ 33. در بردن چربی روغن؛ 34. در شستن جامه قصابان؛ 35. در بردن نفط سیاه و نفط سفید؛ 36. در بردن رنگ انزورت؛ 37. در بردن رنگ عرق اسب؛ 38. در بردن رنگ طیب و غالیه؛ 39. در بردن زیت که به ورقها و کاغذ و کتابها رسد؛ 40. در بردن روغن از کاغذ و جامه؛ 41. در بردن موم از جامه و غیره؛ 42. در بردن قیروزفت از جامه؛ 43. در بردن رنگ آهن؛ 44. در بردن عرق بوره؛ 45. در بردن منی؛ 46. در بردن رنگهای مجهول [در شستن بعضی چیزها]؛ 47. در بردن هر رنگ که باشد [در ذکر بعضی چیزها که به آن جامه را بشویند]؛ 48. در بردن رنگ عیفی قماش [در شستن شو]؛ 49. در بردن رنگ قطران؛ 50. در بردن رنگ آهن؛ 51. در بردن دبق؛ 52. در بردن اثرزاج؛ 53. در بردن رنگ حنا از دست. آغاز: بسمله. شکر حق را که آب رحمت او ×× محو آثار جرم و عصیان کرد / عادلی کز کمال قدرت خویش ×× قلع آثار ظلم و عدوان کرد / صدهزاران درود نامعدود ×× بر نبی محمد محمود / باز بر عترت، مطهر او ×× که بود اصل شان ز گوهر او / دور بود است ثوب عصمت شان ×× دایم از لوث ذلت عصیان. اما بعد چنین گوید فقیر غریب محمود بن مسعود طبیب که در باب قلع آثار بسیار فضلای کبار رساله‌ها و مقالها تصنیف کرده‌اند و به قدر وسع خود آنچه دانسته‌اند در آنها آورده خواستم که آنچه درین باب از هر کتابجمع کرده بودم آنرا ترتیب و تذهیبی دهم تا جامع مجموع آن فواید و حاضر جمیع آن مقاصد باشد بنابراین این رساله را درین باب تألیف کردم و مجموع آنچه از سخنان ایشان دیده بودم آوردم ... معروض میدارد که درین نسخه تمام آنچه یعقوب اسحاق کندی در کتابی که درین باب ساخته و تمام آنچه در تذکره حمیده و فصول مفیده این سویدی و آنچه در کتاب خواص الاشیاء و سایر کتابها بود آوردم و هر سخن را به قابلش نسبت دادم ... [الذریعه 166/17؛ نسخه‌های منزوی 446؛ دنا 273/8 (12 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 3898/5]