قراءات الثمان

کتاب مهمیاست در قرائات هشت گانه که به علت افتادگی آغاز و انجام به نام کتاب و مؤلف آن پی نبردیم، لیکن به گونه‌ای که از مقدمه برمی‌آید، مؤلف از افراد برجسته در این علم قبل از قرن 6 بوده و برخی از آثار خود را چون «الاقتصاد و الارشاد» نام برده و انگیزه تألیف را این گونه برشمرده: «در نظر داشتم کتابی بنگارم که برخی از مسائل موجز کتاباقتصاد را شرح دهم و دقایقی را که در کتاب ارشاد گفته بودم بسط دهم». ترتیب مطالب کتاب بدین شرح است: الف. ترتیب اسامی قراء هشت‌گانه و راویان آنها: 1. قرائت ابن کثیر: به روایت بزی و قنبل؛ 2. قرائت نافع: به روایت ورش و قالون و اسماعیل؛ 3. قرائت أبی عمرو: به روایت یزیدی؛ 4. قرائت ابن عامر: به روایت ابن زکوان؛ 5. قرائت عاصم: به روایت علیمی از حماد و یحیی از ابی بکر و عبید از حفص؛ 6. قرائت حمزه: به روایت خلف از سلیم؛ 7. قرائت کسائی: به روایت ابی عمر و دوری و ابی الحارث و نصیر؛ 8 قرائت یعقوب: به روایت روح و رویس. ب. ذکر اسانید قرائت مؤلف: 1. اما رواية البزی عن ابن کثیر: فانی قرأتها بمکة فی المسجد الحرام ... و قد كنت قرأتها قبل ذلك باصبهان على ابن العباس المطوعى؛ 2. و اما رواية قنبل: فانی قرأتها علی المطوعی ...؛ 3. و اما رواية ورش عن نافع: فانی قرأتها بالبصرة على ابى بكر الشذاى ...؛ 4. و اما رواية اسماعيل: فانی قرأتها على الشذاى ...؛ 5. و اما رواية عبد الله بن عامر: فانی قرأتها على ابن حويس ...؛ 6. و اما رواية عاصم. فانى قرأتها على ابى المطوعی ...؛ 7 و اما رواية قالون: فانی قرأتها على ابی اسحاق ...؛ 8 و اما رواية حفص عن عاصم: فانی قرأتها بالبصرة على أبى الحسن ...؛ 9. و اما رواية حمزة: فانى قرأتها على ابى بكر بن الامام ...؛ 10. و اما رواية على بن حمزة: فانی قرأتها بالبصرة على ابی الفرج الدسوری ...؛ 11. و اما رواية ابی الحارث: فاين قرأتها بالبصرة على ابی الفرج الدسوری ...؛ 12. و اما رواية يعقوب رواية روح عنه: فانى قرأتها بالبصرة على أبى الحسن المالکی ...؛ 14. و اما رواية رويس عن يعقوب: فانى قرأتها بالبصرة أيضاً على ابی الحسن علی بن عثمان ... . ج: استعاذه و تسميه. د: احکام همزه، ادغام، اماله و ... از دیدگاه قراء ثمانیه. ه: قرائات مختلف هشت‌گانه از سوره حمد تا انجام قرآن. لازم به یادآوری است در علم قرائت بیشتر تألیفات در قرائات سبع، عشر و قرائت مفرده هر قاری می‌باشد و کتابی که ویژه قرائات هشت‌گانه باشد اندک است، همچون: 1. کتاب التذكرة في القرائات الثمان، تألیف ابن غلبون حلبی (- 399ق)؛ 2. کتاب التلخيص فى القرائات الثمان، تأليف ابی معشر طبری ( - 478ق)؛ 3. كتاب المفيد فى القرائات الثمان، تأليف حضرمی یمنی (- 560ق). مؤلف اصطلاحاتی در بیان قرائات دارد که بدین ترتیب می‌باشد: «فاقول فی ابن کثیر مکی و فی نافع مدنی، فاذا اتفقا قلت حجازی و فی ابن عامر شامی، و فی ابی عمر و یعقوب اذا اتفقا قلت بصری و فی عاصم و حمزة و الکسائی اذا اتفقوا کوفی، فاذا اتفق الفريقان قلت عراقی، فان شذ منهم واحد، قلت غیر فلان».