فوائد متعلقه به علم حدیث

● فوائد متعلقه به علم حدیث / درایه / عربی favā’ed-e mote‘alleqe be ‘elm-e hadīs دهلوی، عبدالعزیز بن احمد، 1159 – 1239 قمری dehlavī, ‘abd-ol-‘azīz ebn-e ahmad (1746 - 1824) به درخواست: سید قمرالدین حسینی رساله کوتاهی در علم حدیث و درایه است در دو «فصل» و یک «خاتمه»: فصل 1. ذکر فوائد و غایات علم حدیث که موجب مزید شوق طالب تواند شد؛ فصل 2. ذکر سند علم حدیث؛ خاتمه: باید دانست علامات وضع حدیث و کذب راوی چند چیز است. در ابتدای فصل دوم اساتید حدیث و اساتید خود را یاد می‌کند و می‌نویسد: «باید دانست که این فقیر این علم و جمیع علوم را محض از خدمت والد ماجد خود اخذ کرده است و بعض کتب این علم را مثل مصابیح و مشکوة و موطا، شرح موطا که از تصنیفات ایشان است و حصن حصین و شمائل ترمذی از خدمت ایشان قراءة و سماعاً به تحقیق و تفتیش اخذ نمود ... بعد از آن بنا بر رسم اجازات از یاران عمده ایشان مثل شاه محمد عاشق پهلتی و خواجه محمد امین ولی اللهی نیز حاصل کرد و شاه محمد عاشق پهلتی در سماع و قرائت بر شیخ ابوطاهر قدس سره و دیگر مشایخ حرمین محترمین شریک و رفیق حضرت ایشان بودند و حضرت و حضرت ایشان بودند و حضرت ایشان اول در دیار خود بعض کتب حدیث مثل مشکوة و صحیح بخاری به خدمت والد بزرگوار خود گذرانیده به طریق روایت اخذ این علم فرموده بودند و سند ایشان به واسطه میر محمد زاهد تا ملا جلال الدین دوانی می‌رسد ...»؛ سپس به بررسی اسناد پدرش و کتاب‌های روایت شده او می‌پردازد. یک جا هم از یکی از تألیفات پدرش الارشاد فی مهمات الاسناد یاد می‌کند. در نسخه نامی از مولف برده نشده اما با توجه به سطوری که ذکر کردیم و کتابی که از پدرش نام می‌برد شکی باقی نمی‌نماید که مؤلف کتاب همان عبدالعزیز دهلوی است. [بستان المحدثین، ترجمه عربی، ص 10-11 و 15؛ فهرس الفهارس کتانی، ص 178 - 179؛ نفحات الازهار، ج 1، ص162؛ فهرست میکرو فیلمهای دانشگاه علیگر، ج 1، ص 328]