فوائد الفؤاد

● فوائد الفؤاد / عرفان و تصوف / فارسی favā'ed-ol fo'ād سجزی، نجم الدین حسن، - 727 قمری sajezī, najm-od-dīn hasan (- 1327) سلطان المشایخ و الاولیاء نظام الدین محمد بن احمد دانیال بن علی بخاری بدوانی عارف چشتی (634-725ق) کتابی دارد به نام «راحة القلوب» که در آن سخنان استاد خود فریدالدین مسعود گنج شکر یا شکر گنج اجودهنی (درگذشته 664 یا 665ق) را که او در 15 رجب 655ق تا پایان ربیع الاول 656ق املا کرده بود گرد آورده و اندکی پس از مرگ استاد این کتاب را به انجام رسانده است (فهرست بنگال ش 1181 ص 565). این کتاب ملفوظات و سخنان خود این نظام الدین اولیای بدوانی است که به شاگردان خود گویا از روی همان کتاب استاد خود املا می‌کرده است و آنها را در چهارده سال و به ترتیب تاریخی هر بندی در تاریخ خاصی که نجم الدین میر علایی حسن بن علاءالدین سجزی شاعر ناماور هند بدین نام گرد آورده است. این کتاب چند بار به فارسی وارد و به چاپ رسیده است. چلبی در کشف الظنون آن را گرد آورده جلال الدین محمد بن محمود هندی (- 765ق) می‌داند (فهرست بنگال ش 239 ص 84؛ خزینة الاصفیاء 287: 1 - 305 و 328- 339؛ نفحات الانس 452). عنوان بندها در این کتاب پس از آوردن تاریخ این است: «دولت پایبوس بدست آمد» یا «بدولت پایبوس رسیده شد» یا «بسعادت پایبوس رسیده شد» و مانند اینها که در همه جا کلمه «پایبوس» هست. عنوان «حکایت در عصمت اولیا افتاد» و «سخن در قدرت باری تعالی افتاد» و «سخن در بزرگی مشایخ افتاد و صدق ایشان و نگاهداشت سر و طلب حق» و مانند اینها هم پس از هر چند بندی هست. در میانه نسخه 4895 دانشگاه تهران آمده است: «دیباچه دوم از کلمات مذکور این صفحات عالیه و نفحات غالیه از الفاظ مبارک و انفاس متبرکه که خواجه راستین قطب الاولیاء فی الارضین ختم المشایخین فی العالمین نظام الحق و الشرع و الدین متع الله المسلمین بطول بقائه آمین جمع کرده آمد هم برین منوال چند چیز دیگر پیش ازین تحریر یافته است و جلد شد و نام آن فوائد الفؤاد مقرر گشته امید که خواننده و نویسنده را جمعیت دو جهانی حاصل آید انشاءالله تعالی. صحفی که جمع کردم تحفی است پیش یاران ×× حسن علاء یکی از امیدواران»؛ نیز در آن آمده: «ختم شد این صفحه صدق و صفا ×× گشت ازو جان و دلم با طرب. از آنگاه باز که این کلمات را بدایت کرده‌ام تا امروز که بنهایت رسیده است دوازده سال می‌شود. این نقد دوازده ساله که بوته را زروه و هی (؟) است در نظر صرافان وقت داشته آمد امید که سکه دلها و مهر ایمان عبده کامل را رواجی (گویا: رواجی) تمام حاصل آید انشاءالله تعالی تمت بعون الله و حسن توفیقه. بسمله. حمد بی حد و ثنای بی عد مر حضرت صمدیت را که از فیض او سلک سلوک و عقد عقاید نظام یافت بوجود صاحب المکارم و الجود و مستنبط رموز دقایق مستکشف کنوز حقایق سلطان الاولیا قطب العالم نظام الحق و الشرع و الدین متع الله المسلمین بطول بقائه بلی از امت ختم النبیین نشد وی جز کسی ختم المشایخ. می‌گوید بنده حسن علاء سجزی که توفیق ازلی موافق احوال این ضعیف شد و سعادت ابدی مقارن اوقات این شکسته گشت الهام به طرف رهنمون فکرت آمد از کلمات جان پرور ایشان مجموعات جمع کرده شد پس ازین جلد تمام شده است مشتمل بر چهار دیباچه اکنون این جلد دوم آغاز کرده آمد حق تبارک و تعالی ذات ملک صفات خواجه را ذکر الله بالخیر عمری چون عمر خضر دهاد تا ازین شربت که عین آب حیات است خواص و عوام سیراب کردند امید که از جرعه این جام جهانبخش که روح ارواح است راحتها بگوینده و نویسنده و خواننده برسد ان شاءالله تعالی»؛ نیز: «الحمدلله رب العالمین این اجزاء فواید سه سال است. دیگرها آنچه مسموع افتد و معلوم گردد امیدوار است که آن نیز مکتوب گردد ان شاءالله العزیز. دیباچه چهارم از کلمات مذکور بسمله. این سطور اوراق نور و این حروف الواح سرور بتجدید جمع کرده آمد از کلمات شامله و اشارات شامله خواجه بنده نواز سلطان دارالملک راز ملک المشایخ علی الاطلاق قطب اقطاب عالم بالاتفاق نظام الحق و الهدی و الدین متع الله المسلمین بطول بقائه از آغاز محرم سنه اربع عشر و سبعمائه. لفظ متین خواجه را حبل متین گرفته ام ×× گفته شیخ کرده شد و امیدانکه حق / کس نرهد ز چاه جز که بسعی این رسن ×× در گذارند از کرم کرده و گفته از حسن. بیست و چهارم ماه محرم سنه اربع عشر و سبعمائه سعادت پایبوس بدست آمد آن روز بنده جلد اول که هم ازین «فواید الفؤاد» جمع کرده شد است پیش برد چون مطالعه فرمود شرف استحسان ارزانی داشت و فرمود که نیکو نبشته ای و درویشانه نوشته‌ای و نام هم نیکو کرده‌ای». (محمد تقی دانش پژوه) آغاز: این جواهر غیبی و این رواهر لاریبی از خزانه تلقین و نهان خانه یقین خواجه راستین چاپ: به فارسی و اردو چندین بار چاپ شده [فهرستواره منزوی 722/7]