الفرق بين الامراض المشكلة

● الفرق بين الامراض المشكلة = ما يشتبه من الاسباب و الدلائل و الامراض (کتاب فی) = التفریق بین الامراض / طب / عربی al-farq bayn-al amrāḍ-il muškila = mā yaštabih min-al asbāb wa-d dalā'il wa-l amrāḍ (k.-un fī) = tafrīq bayn-al amrāḍ ؟ رازی، محمد بن زکریا، 251 - 313 قمری rāzī, mohammad ebn-e zakarīyā (866 - 926) در دیباچه می‌گوید که پیش از من کسی چنین دفتری ننوشته است. همان که به خجندی (-552ق) و محمد بن علی سمرقندی (-619ق) نیز نسبت داده شده است. در آن از رازی سخنانی آمده و همین خود می‌رساند که از او نیست. گویا از سمرقندی باشد. کتابی است در ذکر امراض مشترک العلامه و متشابه الدلایل و بیان وجوه افتراق آنها به صورت سؤال و جواب مشتمل بر «مقدمه»ای در تحقیق معنی «فرق» و پنج «مقاله»: مقاله 1. فروق بین احوال تعرض لاجزاء الرأس، در پنج «فصل»: 1) فروق بین امراض و احوال مشتبهة للدماغ، که دوازده تاست، 2) فی فروق تقع فی العین مشتبهة، که نه تاست، 3) ما الفرق بین الرعاف الخارج من الشرائین و بین الخارج من الاوردة، 4) ما الفرق بین البواسیر فی الانف و السرطان، 5) فروق من اوجاع یشتبه الاسنان، که دو تاست؛ مقاله 2. فروق بین احوال و امراض تعرض لالات التنفس، در سه فصل: 1) فروق بین امراض تعرض الحلق و الحنجرة، که شش تاست، 2) فروق بین امراض و احوال یقع بالریة مشتبهة، که نه تاست، 3) فروق بین امراض و احوال حادثة بما فی الصدر و الجنب، که چهار تاست؛ مقاله 3. فروق بین امراض و احوال تعرض لالات الطبيعية، شامل چهار فصل: 1) فروق بین امراض و احوال تعرض للمعدة و الامعاء، در چهارده فصل، 2) فروق بین امراض و احوال تشتبه فی الطحال، در چهارده فصل، 3) فروق بین امراض و احوال تشتبه للکلی و المثانة، که پانزده تاست، 4) فروق بین احوال مرضیة تشتبه عروضها لالات التناسل، شامل سه فصل؛ مقاله 4. فروق لاتختص بعضو بعينه، در سه فصل: 1) فروق فی الحمیات، که هشت تاست، 2) فروق متشابهة من القروح و الاورام، که هفت تاست، 3) فروق بین احوال تعرض للناقهین، که سه تاست؛ مقاله 5. شامل دو فصل در دلایل: 1) فی النبض - فروق بین احوال تشتبه فی النبض، که هشت تاست، 2) فروق بین احوال مشتبهة فی البول و هی عشر (كذا) فرقا. (عرفانیان) آغاز: بسمله الحمدلله الذى هدانا لهذا و ما كنا لنهتدى لولا ان هدينا الله و نحمده على ما خولنا من نعمه و اولانا و نشهد بوحدانيته سرا و اعلانا و نصدق برسله ايمانا و نصلى على خير خلقه محمد اعظم شانا صلى الله عليه صلوة نرجوا بها غفرانا اما بعد لما رايت اطبا الزمان لا يعرفون من الامراض الا ما تصوره عن الكتب بدلایله و اسبابه المذكورة و كانت الاسباب و الدلائل قد يشترک و الامراض قد يشتبه ... رايت ان اجمع كتابا فيه تبينة من الاسباب و الدلائل و الامراض. اجمع فيه بين كل مشترکین و متشابهين منهما ثم افرق عليهما ... انجام: ما يتبع كل واحد من المدلولين من الاعراض الخاصة بهما تمت بحمدالله و حسن توفيقه.