الآثار الباقية عن القرون الخالية

● الآثار الباقية عن القرون الخالية / هیأت، تاریخ / عربی al-ātār-ul bāqīya ‘an-il qurūn-il xālīya ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد، 362 - 440 ق abū-reyhān-e bīrūnī, mohammad ebn-e ahmad (972-1048) یکی از ادیبان، در خصوص تاریخ‌های مورد استعمال امت‌ها و ملت‌ها و اختلافات هر کدام، اعیاد مشهور و ایام مذکور برای اوقات مختلف و اعمالی خاص که برخی از امت‌ها بدان عمل می‌کنند، از ابوریحان بیرونی سؤال نموده و ابوریحان در پاسخ به آن سؤال، شناخت اخبار گذشتگان را لازم دانسته چراکه بیشتر اخبار گذشتگان، احوال و رسوم باقی مانده از آنهاست بنابراین پس از تقلید و بررسی آن از اهل ملل و نحل است که امکان قیاس اقوال و آراء آنها در اثبات بعضی از آن به بعض فراهم می‌آید و در آن صورت می‌توان به مطلوب رسید. لذا با همین انگیزه، ابوریحان بیرونی کتاب حاضر را به رشته تحریر درآورد. عناوین مطالب و مندرجات: القول على مائية اليوم بلیلته و مجموعهما و ابتدائهما؛ القول على مائية ما یرکب منها من الشهور و الأعوام؛ القول على مائية التواریخ و اختلاف فیها؛ القول فی اختلاف الأمم فی مائیة الملک المقلب بذی القرنین؛ القول على کیفیات الشهور الذی تستعمل فی التواریخ المتقدمة؛ القول على استخراج التواریخ بعضها من بعض و تواریخ الملوک و مدد ملوکهم على اختلاف الأقاویل؛ القول على الأدوار و التفوقات و موالید السنین و الشهور و کیفیاتها و کبائسها فی سنی الیهود و سایر السنین؛ القول على تواریخ المتنبئین و أممهم المخدوعین؛ القول على ما شهور الفرس من الأعیاد؛ القول على ما فی شهور السغد من الأعیاد؛ القول على ما لأهل خوارزم فی شهور من مثل ذلک؛ القول على مذهب خوارزم شاه فی أعیاد أهل خوارزم؛ القول على ما فی شهور الروم من الأیام الملعونة عندهم و عند غیرهم؛ القول على ما یستعمله الیهود فی شهورهم؛ القول على ما یستعمله النصارى الملكائیة فی الشهور السریانیة؛ القول على صوم النصارى و ما وقع اتفاق کلهم علیه من الأعیاد الموصولة و الأیام المترددة معه؛ القول على أعیاد النصارى النسطوریة و ذکارینهم و صیامهم؛ القول على أعیاد المجوس الأقدمین و صیام الصابئین و أعیادهم؛ القول على ما کانت العرب تستعمله فی الجاهلیة. آغاز: الحمدلله المتعالى عن الاضداد و الاشباه و الصلوة على محمد المصطفى خیر الخلق و على آله ائمة الهدى و الحق ... و بعد، فقد سألنى احد الادباء عن التواریخ التى یستعملها الامم و الاختلاف الواقع ... انجام: یعرف فی ای شهر یکون و عدد الایام الماضیة من الشهر الموقع بالحمرة او بسواد ان شاءالله تعالى وحده و هو حسبی ... فهو من الشهر المکتوب بالحمرة. هذا تمام ما وجد فی آخر الکتاب و الحمدلله ... چاپ: زاخائو در لایپزیک 1923م. آن را چاپ کرده است و قسمتی از آن پس از این پیدا شده و کارل گاربرس Karl Garbers و یوهان فوک Johan Fuch در Documenta Islamica Inedita چاپ برلین 1952، ص45-98 به چاپ رسانده‌اند؛ علی اکبر دانا سرشت آن را بفارسی برگردانیده و در 1321ش چاپ کرده است؛ بیروت، دار صادر، 1302ق؛ تهران، نشر میراث مکتوب، تحقیق و تعلیق پرویز اذکائی، 1380ش شرح و حواشی: 1- الآثار الباقية (ترجمه)، اعتضادالسلطنه، علیقلی بن فتحعلی (1298-1234) [الذریعة 6/1؛ اعلام زرکلی 205/6؛ معجم المطبوعات العربية 615/1]