علاقة التجرید

● علاقة التجرید / کلام و اعتقادات / فارسی ‘alāqat-ot tajrīd حسینی علوی، محمد اشرف بن عبدالحسیب، - 1121 ؟ قمری hoseynī ‘alavī, mohammad ašraf ebn-e ‘abd-ol-hasīb (- 1710) وابسته به: تجرید الاعتقاد = تجرید العقاید = تجرید الکلام فی تحریر عقاید الاسلام؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) تاریخ تألیف جمعه 15 صفر 1121ق شرح مبسوطی است به زبان فارسی بر کتاب «تجرید العقائد» خواجه نصیرالدین طوسی. شارح در این کتاب نیز از آثار علمی پیشینیان بسیار استفاده و نقل کرده است و گاه اشعار فارسی خود را هم شاهد آورده و از شروح مختلف تجرید غالباً از شرح علامه حلی، شرح حاج محمود، شرح نیربزی، شرح مولانا محمد بهشتی ـ از دانشمندان شیعه ـ و از شرح اصفهانی «تسدید القواعد» و شرح ملاعلی «قوشجی» ـ از دانشمندان اهل سنت ـ یاد می‌کند، و از میان آنها مخصوصاً به شرح علامه و شرح حاج محمود بیشتر توجه داشته و مکرر بدانها استناد کرده است. بخش مربوط به اثبات امامت این شرح بسیار ممتع و شیرین و مستدل نوشته شده و شایان مطالعه است و خود مؤلف نیز در مقدمه به این مطلب تصریح نموده است. وی در دیباچه نام بسیاری از کتب حکمت و کلام به خصوص کتب جدش میرداماد را ذکر کرده است. آغاز: بسم ... حمد مر خدای را که تجرید علایق جسمانیه، و تهذیب أخلاق ایمانیه را صراط المستقیم أبواب جنان، و سواد العین بصیرت أعیان اهل جنان، و کحل الجواهر بینایی و عرفان، و حکمة العین مردمک دیده مردمان، و باعث هدایت بمطالب عالیه، و فهم کنوز رموز و إشارات إلهیه ... و صلوة و سلام بر مسلم سمای عرش حکمت رسالت و ایقان، و نبراس الضیای سواد مجموعه عالم امکان، و خاتم اولی الأید إعتضاد قدرت و أتقان، محمد نبیه النبیه ... اما بعد، چون خاطر جمعی از اخوان صفا، و متألهین با هدایت از أهل تجرید ترجمان کسادی و بوار بازار جواهر و أعراض حکمت و کلام از خرده بینی خرد متوجه ترجمان جمانه متن «تجرید الاعتقاد» بود، و بخرید خریده آن بتوق تمام راغب و بشوق لا کلام خاطب بودند؛ لهذا کمیت قلم از سر مد و کشش قلبی قطره روی را براه انداخته در اوراق خاطر مشق سیاه دلی پیروی کرده، با آبله پا، بدست یاری أنامل تفکر، پا از اندازه خود بیرون گذاشته، یک قلم دامن سعی بر کمر زده، از سر تعجیل دل داده این معنی شده، قالب تهی، و دو پا یکی ساخته، در میدان نقش جهان منطق و بیان، و هفت اقلیم عالم خط، و چهار سوق سطح مربع صفحه، و سوق بیدای بداء کلام؛ رقبه رغبت بر آن کشیده داشت. سیما در وادی أیمن مبحث امامت علیه علویه و علو منزله امیر النحل، یعسوب المؤمنین ... که مشتمل بر آیات و احادیث علوی رتبت علوی نسبت که سید کلام و کلام سید أنام است ... بناء علیه، داعی، ابن عبدالحسیب الحسینی: محمد اشرف؛ با کثرت غموم و عوایق که در این جزء زمان از امور عامه است نسبت بعموم خلایق و عدم ملکه و ماده باینمعنی موافق، بصورت شرح بسط بساط خرده فروشی بیان معانی دقیقه بدیع این متن را بأحسن وجهی، بی خود فروشی، مصور کرد، و بنابر مناسبت علاقه خاطر ملتمسین این تعلیقات و تسمیه متن که مشتمل بر مسائل علم کلام و منتظم بأحضر ألفاظ بأبلغ نظام است؛ مسمی به «علاقة التجرید» گردانید ... انجام: من ابتلی بشیء من هذه القاذورات فلیسترها بستر الله و ایضا سیرت آنحضرت چنین بوده چاپ: تحقیق حامد ناجی اصفهانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1381ش، 2ج [دنا 570/7 (9 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی ص 820؛ فهرستواره منزوی 197/6 و 444/9]