علاج الاسقام و دفاع الآلام بعون الملک العلام

● علاج الاسقام و دفاع الآلام بعون الملک العلام / طب، دعا / فارسی ‘alāj-ol asqām va defā‘-ol ālām be-‘awn-el malek-el ‘allām تونی خراسانی، محمد علی بن محمد رضا، ق 12 قمری tūnī xorāsānī, mohammad ‘alī-ye-bn-e mohammad rezā (- 18c) رساله‌ای است در علم پزشکی شامل یک «مقدمه» و بیست و چهار «باب» و یک «خاتمه» و هر باب شامل چند «فصل»: مقدمه: در بیان ثواب آزار و بیماری و ثواب عیادت و دیدن اوست؛ باب 1. بیان بعضی ادعیه که در وقت عیادت بیمار باید خواند؛ 2. بعضی ادعیه که برای شفای بیمار باید خواند یا باید نوشت که با خود دارد یا باید که خود بخواند؛ 3. بیان طریق استشفا به آیات و سور قرآنی و اسماء الله؛ 4. بیان طریق استشفا به تربت مبارک حضرت امام حسین علیه السلام؛ 5. بیان طریق استشفا به آب نیسان و باران و آب زمزم و ناودان کعبه معظمه و آب فرات؛ 6. بیان استشفا به تصدق و حجامت کردن و فصد و اسهال؛ 7. بیان بعضی از ادعیه و ادویه و اقسام تبها، در پنج فصل؛ 8 بیان بعضی ادعیه و ادویه برای علاج و دفع مرض سل و دق و یرقان و فالج و لقوه و زکام و نزله و سرفه و تنگی و گرفتگی نفس و بی‌خوابی و پر خوابی و رفع کابوس و ترسیدن در خواب، با سه فایده، در هفت فصل؛ 9. معالجه قولنج و نفخ شکم و دفع ریگ مثانه و حبس البول و سوزنک و بسیار بول کردن در رختخواب و سلس البول و باد فتق و بواسیر و اسهال، در هفت فصل؛ 10. معالجه ترکیدن لب و دست و پا و سرمازدگی و ریش شدن بیخ ناخن‌ها و سوختن اعضا به آتش و غیر آن؛ 11. ذکر بعضی و ادویه برای دفع دمامیل و ثبورات و جروح و قروح و اورام و جزام و اکله و آتشک و جرب و برص و حکه و داء الثعلب، در یازده فصل؛ 12. معالجه وبا و طاعون؛ 13. ذکر بعضی ادعیه و آیات برای ابطال سحر و علاج سرعت انزال و بعضی ادویه برای تقویت باه؛ 14. ذکر بعضی امراض زنان و معالجه آنها؛ 15. ذکر بعضی از ادعیه و آیات در باب حفظ اطفال و در معالجه بعضی امراض ایشان، در ده فصل؛ 16. بیان بعضی از ادعیه و ادویه برای علاج درد و آزار هر عضو از اعضای انسان از سر تا پا، در دوازده فصل؛ 17. بیان دفع ضرر بعضی از جانوران گزنده صاحب زهر و رفع زهر و علاج گزیده شده آنها، در چهار فصل؛ 18. بیان بعضی ادعیه و ادویه مفرده شرعیه و در ذکر کیفیت و قلیلی از فواید آنها به قانون طبی و ترتیب تهجی، در چند فصل؛ 19. ذکر قلیلی از اغذیه و ادویه مرکبه شرعیه و طبیه است؛ 20. ذکر سته ضروریه نزد اطبا و ذکر ترجمه ذهبیه منسوب به حضرت امام رضا علیه السلام و ذکر قلیلی از آنچه باعث طول عمر و نقصان آن است؛ 21. ذکر بعضی از احراز و عوذات و هیاکل، در چهار فصل؛ 22. ذکر بعضی از ادعیه از برای نفرین کردن بر اعدا و دفع ایشان و رفع محاصره و خلاصی از حبس و زندان و علاج در ورطه افتادن و بهتان و دفع ضرر تیر و شمشیر و تفنگ و ضربه و سقطه و دفع فقر و درویشی و دفع هموم و غموم و وحشت و وسوسه؛ 23. ذکر بعضی از ادویه برای حفظ و تعویذ از بعضی حیوانات زبان بسته و علاج بعضی از علل و ازدیاد شیر آنها و دفع سرکشی و جستن چهارپا و رد گریخته و ضاله و رد غایب و دزدیده و حفظ متاع از دزد و غیره؛ 24. ذکر بعضی از فضایل زراعت کردن و درخت کاشتن و کیفیت و آداب آنها و دفع آفات از زرع و بوستان و باغ؛ خاتمه: در ذکر بعضی از تجارب حکما در معرفت احوال بیماران. (حافظیان) آغاز: بسمله. و به نستعین الحمد لله رب العالمین و العاقبة للمتقین و الصلاة و السلام علی سیدنا محمد و آله الطاهرین اما بعد تراب اقدام علمای ربانی ابن المرحوم محمد رضا تونی الخراسانی محمد علی بعرض برادران ایمانی و آشنایان عالم روحانی و بیماران درد و مرض جسمانی می‌رساند که چون انتظام یافتن امور دو جهانی موقوف بر صحت مزاج این بدن فانی است. [الذریعة 309/15؛ کتابشناسی نسخ خطی پزشکی ایران ص 205؛ دنا 566/7 (12 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 3585/5]