عروض و قافیه

● عروض و قافیه / عروض و قافیه / فارسی ‘arūz va qāfīye جونپوری، کرامت‌علی بن رحمت‌علی، - 1290 قمری jonpūrī, kerāmat‘alī ebn-e rahmat‘alī (- 1873) در ابتدا به مدح قائم مقام فراهانی پرداخته و پس از مدح او می‌گوید در تبریز در خدمت مستر «شولز فرانسیس» رسیدم او به من گفت که در عروض و قافیه کتابی بپردازم تا همگان را به کار آید، من با وجودی که کتابی به دست نداشتم دست به کار شدم و این کتاب را در سه «باب» به شرح زیر پرداختم: باب 1. مشتمل بر هفت «فصل»: 1) تعریف شعر و اقسام آن، 2) تعریف عروض و تقطیع، 3) بیان حروف ملفوظه غیرمکتوبه غیرملفوظه، 4) بیان اسباب و اوتاد، 5) بیان اصلی بحور، 6) تعداد بحور و بیان آنچه لازم است در این فصل، 7) بیان مزاحف؛ باب 2. مشتمل بر هفده «فصل»: 1) بحر وافر و کامل، 2) بحر تقارب، 3) بحر متدارک، 4) بحر هزج، 5) بحر رجز، 5) بحر رجز، 6) بحر رمل، 7) بحر منسرح، 8) بحر خفیف، 9) بحر مضارع، 10) بحر مقتضب، 11) بحر مجتث، 12) بحر سریع، 13) بحر جدید، 14) بحر قریب، 15) بحر مشاکل، 16) بحر رباعی، 17) تفکیک بحور؛ باب 3. قوافی، مشتمل بر هشت «فصل»: 1) تعریف قافیه و روی، 2) تعداد حروف قوافی و تعریف روی، 3) حروف قوافی که پیش از روی می‌آید، 4) بیان حروف قوافی که بعد از روی می‌آید، 5) بیان حرکات و سکنات قافیه، 6) بیان قوافی به اعتبار تقطیع، 7) بیان عیوب ملقبه قافیه، 8) بیان عیوب غیر ملقبه قافیه.