عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات

● عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات / طبیعیات، جغرافیا / عربی ‘ajāyib-ul maxlūqāt wa ġarāyib-ul mawjūdāt قزوینی، زکریا بن محمد، 605؟ - 682 قمری qazvīnī, zakarīyā ebn-e mohammad (1209 - 1284) اهداء به: سلطان معزالدین شاپور تاریخ تألیف: 674ق کتابی مفصل و معروف در شناخت عجائب و غرایب عالم؛ در چهار «مقدمه»: 1) شرح عجیب، 2) تقسیم مخلوقات، 3) معنی غریب، 4) تقسیم موجود، و دو «مقاله» هر کدام در چند نوع و باب و فصل تنظیم شده است. مشتمل بر علویات (حقیقت و اشکال و حرکات و تعداد افلاک و حقیقت و مقدار زمان و فضائل ایام و شرح کواکب و نجوم و شهور عرب و روم و فرس و عجایب تکرر سنین و ملائکه) و سفلیات (حقیقت عناصر و آثار وکائنات جو و دریاها و جزایر و رودها و چشمه‌ها و خواص آنها و شرح اقالیم و حیوانات بحری و بری و کیفیت پیدایش معدنیات و نباتات و خواص طبی آنها (به ترتیب حروف تهجی) و تولد و تشریح انسان و بیان اصناف پرندگان و غیره و غیره) موسوم به عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات و قسمت جغرافی (در وصف اقالیم و جزایر و بلاد و غیره) که معمولاً بل مطرداً علی حده و جداگانه تلقی می‌شود و موسوم است به آثار البلاد و اخبار العباد. آغاز: بسمله، العظمة لک و الکبریاء بجلالک اللهم یا قائم الذات و مفیض الخیرات و واجب الوجود و واهب العقول و فاطر الارض و السموات مبدى الحرکة و الزمان چاپ: مشار فارسی، ج3، ص3496؛ ایران، سنگی، 1309ق، رحلی، 268ص؛ مصر، مطبعة الخیریة، ج1-2، 1309ق؛ بیروت، محقق: فاروق سعد، دار الآفاق، 526ص، 1973م. [کشف الظنون 108/2] شرح و حواشی: 1- عجائب المخلوقات و غرایب الموجودات (ترجمه) (22 عنوان) 2- عجائب المخلوقات (منتخب) 3- عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات (ترجمه)؛ عبدالرشید بایزید بستکی