صنعة الطبيعة و سرائر الخليقة

● صنعة الطبيعة و سرائر الخليقة = كتاب العلل = تفسير كتاب العلل = العلة المعلولة = الخلق المخلوقة = الجامع للاشياء في تكوين خلقة الخالق / كيميا، فلسفه /عربی ṣan‘at-uṭ ṭabī‘a wa sarā’ir-ul xalīqa = k.-ul ‘ilal = tafsīr-u k.-il ‘ilal = al-‘illat-ul ma‘lūla = al-xalq-ul maxlūqa = al-jāmi‘ li-l-ašyā’ fī takwīn-i xilqat-il xāliq بلیناس حکیم، 40؟ - 120؟ میلادی balīnās-e hakīm (40 - 120) مترجم: قس بالسی، ق3 قمری کتابی است از بلیناس حکیم که در یک «مقدمه» و در دو «جزء» تدوین شده است: جزء 1. العلل المعلولة؛ جزء 2. الخلق المخلوقة. در بعضی نسخه‌ها جزء سومی نیز با عنوان «تفسیر کتاب العلل» دیده می‌شود (نک مجلس 16: 394-395) و ترتیب اجزاء بدین گونه است: مقدمه؛ تفسیر کتاب العلل؛ العلل المعلولة؛ الخلق المخلوقة. بعید نیست که کتاب تفسیر کتاب العلل کار شاخنوس قس مترجم کتاب العلل بلیناس باشد. در فهرست‌ها اجزاء این کتاب بعضاً به صورت جداگانه معرفی شده است و در دنا ذیل سه عنوان متفاوت (الجامع للاشياء = العلل المعلولة، الخلق المخلوقة، مقدمه) معرفی شده است. در اینجا همه این اجزاء یک جا شده و با هم ذکر می‌شود. آغاز: (مقدمه) بسمله و به ثقتی. و الحمد و التقدیس لربنا. اقول على كتابي هذا واصف الحكمة التى ابديها لتسمعوا حكمتی و تنفد في افواهکم و نختص طباعکم فمتی اتصل کلامی بالطبایع فتحرکت طباعه ... انا بلینوس الحكيم صاحب الطلسمات و العجائب (العلل المعلولة): بسمله. ما بدأ به القس من ترجمة كتاب بلينوس الذى سماه الجامع للاشياء فقال انا شاخنوس القس الذى ترجم كتاب العلل الذى كان بين يدى هرمس ... سبحان الخالق الذى بدء الخلق و كان فردا (الخلق المخلوقة): بسمله. كتاب الخلق المخلوقة لبلينوس الحكيم، و هو الجزء الثانى و به يتم كتابه على التمام و الكمال. اقول انه لما قوى الفلک و دار و اختلط الغلیظ و وقعت حرکات الموالید (تفسیر کتاب العلل): تفسیر کتاب العلل. بسمله. و باسم رب العالمین تعالی. و هذا صدر ما ابتدانا به نحن من تفسیر کتاب العلل الذى ابتدا به القس الذى كان منزله ببابلس و ماواه. و هذا کتاب بویلس بعینه. قال بویلس: انا الحکیم صاحب الاعاجیب اقوم بین یدی ربی فاذکر آلائه و نعمائه و اصفه بما وصف چاپ: سوریه، حلب، معهد التراث العلمى العربی، جامعة حلب، 1979 میلادی، اورسولا وایسر، با عنوان سر الخليقة و صنعة الطبيعة (كتاب العلل)