صدر التواریخ

● صدر التواریخ = تاریخ صدور قاجار / تاریخ ایران / فارسی sadr-ot tavārīx = tārīx-e sodūr-e qājār اعتمادالسلطنه، محمد حسن بن علی، 1259-1313قمری e'temād-os-saltane, mohammad hasan ebn-e 'alī (1843 - 1896) تاریخ تألیف: رجب 1309ق اصل کتاب را محمد حسین فروغی ذکاء الملک سپاهانی و میرزا غلامحسین ادیب از کارمندان وزارت انطباعات فراهم آوردند ولی وزیر به نام خود ساخته است. «ترجمه حال و تاریخ صدور و وزرای اعظم دولت ابد مدت سلسله علیه قاجاریه است و اسناد آن اوراق متشتته و حکایاتی است که از الواح خواطر معمرین و دانایان معاصرین نقل شده»، شامل شرح حال این وزراء: 1. حاجی ابراهیم خان شیرازی، اعتماد الدوله (وزارت 1209-1215ق)؛ 2. میرزا محمد شفیع صدر اعظم پسر میرزا احمد پندئی مازندرانی (وزارت 1215-1234ق)؛ 3. امین الدوله حاجی محمد حسین خان بن محمد علی اصفهانی، نظام الدوله (وزارت 1234-1239ق)؛ 4. میرزا ابوالقاسم بن میرزا عیسی قایم مقام فراهانی (وزارت 1215-1252ق)؛ 5. حاجی میرزا عباس آقاسی پسر میرزا مسلم ایروانی (وزارت 1252-1264ق)؛ 6. میرزا تقی خان امیر کبیر (وزارت 1264-1268ق)؛ 7. میرزا آقا خان سپهسالار اعظم، پسر امیر خان سردار (صدارت 1281-1283ق)؛ 9. حاجی میرزا حسین خان مشیرالدوله (وزارت 1288-1290ق)؛ 10. میرزا یوسف بن حسن مستوفی الممالک (وزارت 1301-1303ق)؛ 11. میرزا علی اصغر خان امین السلطان وزیر اعظم (وزارت 1303ق-تا زمان تألیف). در پایان مقدمه 2 بیت در وصف کتاب سروده شده: «من این صدر التواریخ گزیده ×× برای حضرتت کردم مدون / تو ای فر وزیران نکوران ×× کرم فرما ببین در خدمت من». آغاز: بسمله. دیباچه. بعد الحمد و الصلوة. بحضور کرامت ظهور مکرمت دستور عمید اکرم راد و صاحب اجل کافی جناب مستطاب اشرف معظم وزیر اعظم زین الله دست الوزراة باقدامه السعید العالی و اقدام حضرته المتعالی معروض میدارد باین قصد و نیت که خلوص خدمت خود را بمحضر وزارت عظمی ... باز نماید ... کتابی تألیف کرده ... این کتاب که صدر التواریخش نامیده ام و نسخه ای از آن بحضور مبارک عالی تقدیم نموده اینک در حکم مسوده میباشد اگر بخت یار آمد ... این بیرنگ نقشی بدیع خواهد شد ... من این صدر التواریخ گزیده ×× برای حضرتت کردم مدون ... فی بیستم شهر شعبان المعظم سنه 1309 العبد محمد حسن المدعو باعتماد السلطنه. انجام: و اصلاح حال قاطبه اهالی مصروف و مبذول. ازین لطف و احسان و اقدام و همت ×× کجا بنده ای هست شرمنده باشد / چو شامل نمودستی این رحمت خود ×× خدایا همان به که پاینده باشد. (تمت الکتاب بتاریخ شهر ذی قعده سنه 1309) چاپ: تهران، 1351ش. [دنا 111/7؛ فهرستواره منزوی 1013/2]