شمع اليقين في معرفة حق اليقين

● شمع اليقين في معرفة حق اليقين = آیینه دین / کلام و اعتقادات / فارسی šam‘-ul yaqīn fī ma‘rifat-i ḥaqq-il yaqīn = āyīne-ye dīn لاهیجی، حسن بن عبدالرزاق، 1045 - 1121 قمری lāhījī, ḥasan ebn-e ‘abd-or-razzāq (1636 - 1710) تاریخ تألیف: 15 شوال 1092ق کتابی استدلالی در اصول عقاید شیعی. نویسنده می‌گوید اغلب نویسندگان پیشین آنچه نوشته‌اند به زبان عربی بوده و در مسائل دینی کمتر توجهی به زبان فارسی داشته‌اند لذا اینجانب دست به تحریر این کتاب به فارسی زدم؛ در یک «مقدمه» و پنج «باب» و هر باب در چند «فصل»: مقدمه: در بیان امور که در تحریر بعضی مطالب مورد حاجت واقع می‌شود و آن سه چیز است: 1) تقسیم مفهوم به واجب و ممکن و ممتنع، 2) بطلان دور و تسلسل؛ 3) بطلان ترجیح بلا مرجح و ترجیح مساوی و مرجوح؛ باب 1. توحید، در هشت فصل: 1) مراد از فطری بودن معرفت الهی چیست، 2) اثبات واجب الوجود، 3) اثبات غیبت، 4) توحید واجب الوجود، 5) در اینکه واجب الوجود بذات مبدء همه موجودات است، 6) تفسیر صفات کمال، 7) کیفیت اتصاف واجب الوجود به این صفات، 8) در این که واجب الوجود خیر محض است؛ باب 2. عدل و مقصود از آن، در پنج فصل: 1) حسن و قبح افعال، 2) غایت واجب الوجود، 3) وجوب اصلح و لطیف بر خدای تعالی، 4) تنزیه افعال واجب از ظلم و شر و کیفیت دخول شر در قضا و قدر؛ باب 3. نبوت، در پنج فصل: 1) حسن بعث انبیاء، 2) وجوب عصمت انبیاء، 3) طریق معرفت صدق دعوی نبوت، 4) تحقیق معنی عصمت، 5) اثبات نبوت پیغمبر محمد بن عبداله (ص)؛ باب 4. امامت حاوی چهارده فصل: 1) تمهید مقدمات ضروریه حاوی سه مقدمه، 2) وجوب نصب امام، 3) شروط امامت، 4) علامت معرفت امام و طرق اثبات امامت، 5) تعیین امام بعد از پیغمبر، 6) ذکر ادله سنیان بر امامت ائمه ایشان، 7) ذکر یکی از مطاعن ابوبکر، 8) اندکی از مطاعن عمر، 9) بعضی از مطاعن عثمان، 10) ذکر مطاعن بعضی از اصحاب، 11) مطاعن علمای ایشان، 12) اثبات امامت ائمه اثنی عشریه، 13) اثبات وجود غیبت امام، 14) خواص فضائل ائمه طاهرین و تفضل ایشان؛ باب 5. معاد، با چهار فصل: 1) نمونه از معرفت حقیقت روح و بدن، 2) تقسیم لذت و الم، 3) اثبات وجود معاد بر حکمت، 4) ذکر احوال وقایع برزخ و قیامت. آغاز: بسمله. حمد و سپاس بی نهایت سزای علیم علی الاطلاق که مجموع عالم امکان مجموعه از کتابخانه حکمت و قدرت بیغایت او و شکر بی قیاس و بی غایت باز ای الای کریم باتفاقی است که تمام خزائن احسان رشحه از بحار نعمت و رحمت بی نهایت اوست ... اما بعد بر ضمایر اصحاب سرایر مخفی و از پرتو خاطر اولی البصائر مختلفی نیست که چون مصنفات علمای اعلام اکثر بزبان عربی تصنیف شده و مؤلفات فضلای ذوی الاحترام بیشتر بآن لغت نوشته گشته ... از این جهة خامه قلم اخلاص رقم اراده نصیحت کیش ... کمترین اهل آفاق حسن بن عبدالرزاق احسن الله تعالی الیهما ... عزم خاطر هدایت ناظر جزم نیت صافی مشیت را برین داشت ... در این باب رساله نوشته شود ... در بیان مسائل ضروری بدلایلی که چهره مطلوب از صفای سیمایش مثل صورت آئینه پیدا ... و جمال شاهد ایمان را بی نقاب تقلید بتحقیق مشاهده نماید و بنابر مناسبت این مقصود تسمیه آن بشمع الیقین یا آئینه دین مناسب نمود ... انجام: در بعضی اخبار نیز آمده که اولاد کفار در بهشت خدام اولاد مسلمین باشند و الحمد لله رب العالمین کما هو اهله بحمد الله و حسن توفیقه بمنتهای مقصود رسید این کتاب در سه شنبه پانزدهم شهر شوال من شهور سنه 1092 هزار و نود و دو انشاء الله تعالی وسیله نجات و هدایت گمراهان شود و ذخیره قیامت و عاقبت این فقیر گردد. بحق محمد و آله الکرام علیهم افضل الصلوة و السلام. چاپ: مشار فارسی، ج3، ص3310؛ ایران، تهران، 1303ق، سنگی، وزیری، 404ص [الذریعة 52/1 و 129/5 و 259/11 و 233/14؛ دنا 1235/6-1236 (36 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 967/2؛ مشار فارسی 1045 و 2170/2؛ مکتبة امیرالمؤمنین 463/2؛ فهرستواره منزوی 391/9] شرح و حواشی: 1- شمع الیقین فی معرفة حق الیقین (منتخب)