شرح مدخل منظوم

● شرح مدخل منظوم / هیئت / فارسی š.-e madxal-e manzūm طبیب، حبیب الله بن محمد، ق 10 قمری tabīb, habīb-ol-lāh ebn-e mohammad (- 16c) وابسته به: مدخل منظوم = مثنوی مدخل منظوم = مدخل المنظوم فی احکام علم النجوم = مدخل فی علم النجوم؛ خجندی، عبدالجبار (-7)؛ مدخل منظوم نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) تاریخ تألیف: 927ق خواجه عبدالجبار خجندی در جمادی الثانی 616ق منظومه‌ای در ستاره‌شناسی به جهت جمال الدین ابوالمحامد محمد بن نورالدین احمد سروده است (این منظومه هم به خواجه نصیر طوسی و هم به عبدالجبار خجندی نسبت داده شده) و حبیب الله بن محمد طبیب در قرن دهم آن را شرح نموده است که همین کتاب موجود می‌باشد. در برگ 56 آمده: «خواجه نصیر در رساله سی فصل چنین بیان کرده‌اند ...» در برگ 59 آمده: «خواجه نصیرالدین در رساله سی فصل نوشته‌اند آنست که در هر دو هزار سال یک برج قطع می‌کند و در هر سال یکدرجه و نیم و در تاریخ سنه تسع و خمسین و تسعمایه هجریه که تحقیق مواضع اوجات نموده در رساله مذکور تحقیق مواضع اوجات نماید و این چنین است که در اول محرم سنه سبع و عشرین و تسعمایه هجریه اوج شمس در دو درجه است ... رسد». شارح در همین رساله از محمد ایوب و کوشیار حکیم و اختیارات علائیه یاد کرده است و از سی فصل خواجه و زیج ایلخانی و سایر زیجها و کتاب‌های معروف این فن نام برده و استفاده کرده است. در ابیات چند جا تخلص خود را «حبیب» آورده و در آغاز صور بروج می‌گوید: «پس نهادند بشنو این ز حبیب ×× نام برج از صوره بدین ترتیب»؛ ماده تاریخ تألیف شرح نیز «اتمام کتاب حبیب» است. آغاز: بنام خداوند لوح و قلم ×× که از نیستی زد بهستی قدم / خداییکه این لاجوردی سپهر ×× بیاراست از انجم و ماه و مهر؛ مدخل هر کتاب شرح جواهر منظومه و مفتح هر کتاب بیان زواهر منثوره حمد حکیمی است که بقلم ... و بعد بر ضمایر عیسی سرایر و خواطر قدسی مآثر ارباب الباب صورت اظهار و سمت اشتهار دارد که کتاب مدخل منظوم علوم نجوم نسخه جامعه القواعد و کثیرة الفواید و چون در سلک نظم انتظام یافته عرایس نفایس فواید آن در حجره اغلاق و اختفا محجوب و مختفی مانده بنده کمترین حبیب الله بن محمد طبیب غفر ذنبه عند رب المجیب خواست که آن پردگیان نشیمن حجاب را بر منصه ظهور جلوه داده چند کلمه انجام: و گمراهان شوارع شریعت را دلیل جلیل طریقت اند گردانید و لله الحمد اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا تمام شد شرح مدخل منظوم بعون عنایت ملک القیوم در شهور عامیکه از مضمون این بیت مفهوم و معلوم میشود: یافت چه اتمام کتاب حبیب ×× از کرم و لطف کریم و مجیب - کرد چه تاریخ تمامش سؤال ×× گفت که اتمام کتاب حبیب. تمت بعون عنایت ملک بی مضنت. [دنا 1055/6 (17 نسخه)؛ مدرس رضوی 228؛ نسخه‌های منزوی 320؛ فهرستواره منزوی 3041/4]