شرح کلمات بابا طاهر العریان

● شرح کلمات بابا طاهر العریان / عرفان و تصوف / عربی š.-u kalamāt-i bābā ṭāhir-il-‘uryān عین القضاة، عبدالله بن محمد، 492 - 525 قمری ‘ayn-ol-qozāt, ‘abd-ol-lāh ebn-e mohammad (1100 - 1132) وابسته به: کلمات بابا طاهر؛ بابا طاهر (-410) شرح صوفیانه مختصری است با عناوین «قوله، قوله» که به صورت موضوعی مرتب شده و به شرح مقصود شاعر آن پرداخته و به آراء دیگران نپرداخته است. در دیباچه آمده است: «ثم لما اتفق اجتیازی بمحروسته همدان و احتظیت بملاقاة اهلها من الاخوان و الخلان ... فاقترحوا علی ان اکشف لهم عن وجوه حقایقها ... و ضمنت لهم ان اکتب لها شرحا اذا ابت الی منقلبی ... فها انا و اف بما وعدت بتوفیق الله». می‌گوید چون پی بردن به کلمات عارفان و معانی گفتار آنان از مهمترین مباحث و مسائل است و اطلاع بر اصطلاحات آنها در دسترس همه کس نیست لذا بر آن شدم که به شرح کلمات بابا طاهر عریان که از صوفیان بزرگ است بپردازم و اقوال او را شرح کنم و روشن نمایم مقصد بابا طاهر در این اقوال چیست. آن را به عین القضاة ابوالمعالی (ابوالفضائل) عبدالله بن محمد بن علی بن حسن بن علی میانجی همدانی نسبت داده‌اند که تربیت یافته شیخ احمد غزالی است و به تهمت دعوی خدایی به سعی وزیر قوام الدین ابوالقاسم بن حسن در گزینی در سال 525 یا 533 در مدرسه‌اش پوست کنده و به دار آویخته و در بوریای نفت آلوده پیچیده و سوخته شد. عناوین کلمات شرح شده در کتاب حاضر عبارتند از: علم و معرفت، عقل، دنیا و آخرت، حقیقت، وجد، ذکر، غفلت، مشاهده، مرید و مراد، ابتلاء، فقر، زهد، توکل، صبر، اعتکاف، سکر و صحو، محبت، غیرت، وقت، فنی و تصوف. مولی سلطان محمد گنابادی (- 1327ق) شرحی بر آن به نام «توضیح» به فارسی ساخته که بیشتر آن از همین شرح عربی گرفته شده است. سید علی بن شهاب الدین همدانی (- 786ق) هم شرحی بر آن نوشته است. آغاز: بسمله الحمدلله الواحد الاحد الصمد الذى لم يلد ولم يولد ولم يكن له كفواً احد ... فمما لاريب فيه لظهوره اصطفاء الحق انجام: لم يخفى خطاء الملك عن صوابه وهذا آخر ما اوردت فى شرح الكلمات على ما سنح لى من فتوح الغيب ... وفيما انتميت الى محيى هذه الطاعة [دنا 1015/6-1016 (26 نسخه)]