شرح الكافية الشافية

● شرح الكافية الشافية / نحو / عربی š.-ul-kāfiyat-iš šāfīya شرحی است محلی به آیات قرآنی و احادیث نبوی و شواهد شعری و فوق العاده مفید و لطیف، و این نسخه که در حقیقت مجلد دوم آن و بسیار نفیس و کم نظیر است از ابتدای باب عدد شروع کرده به آخر کتاب ختم می‌نماید. نام مؤلف با فحص بلیغی که در مظان مختلف به عمل آمد علی العجاله به دست نیامده، ولی از قراری که یک فقره از کتاب پدرش موسوم به «مصباح المنیر» را در یک موضع از این شرح به اسم و رسم نقل می‌کند باری کاملاً به وضوح می‌پیوندد که وی بلاشک و بدون ادنی شبهه‌ای فرزند فقیه و لغوی مشهور ابوالعباس احمد بن محمد بن علی فیومی حموی (متوفی در 770 یا 776) است، صاحب کتاب معروف «المصباح المنير في غريب الشرح الكبير للامام الرافعی» و «نثر الجمان فی تراجم الاعیان» و «دیوان خطب»، و به ظن مطابق با واقع همان کسی است که ابن حجر در درر کامنه (1: 314) او را مؤلف تهذیب المطالع دانسته و گفته است که غالب مطالب پدرش را در مصباح در آنجا نقل نموده است. فقره منقول که در باب تصریف افعال و اسماء مشتقه در شرح این بیت از ارجوزه ابن مالک است: «و شذ يأتى مع يحيى و يدر ×× بالفتح فاضممها الى ما يدر»، از این قرار است «و قال والدى رحمه الله في المصباح المنير لم يأت من حلقی الفاء الا ابى يأبى والب يألب و يالب و عض يعض فى لغة و أث الشعر يأث اذا كثر والتف و ربما جاء في غير ذلك قالوا وديود فى لغة» (قس: مصباح المنیر، ص 3، مصر 1922، و در آنجا «والب يألب» را ندارد).