شرح العوامل المائة

● شرح العوامل المائة / نحو / عربی š.-ul-‘awāmil-il-mi’a وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل فی النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471) شرح العوامل فی النحو جرجانی می‌باشد که خطبه عوامل را تجزیه و ترکیب نموده آنگاه به شرح متن پرداخته است. این کتاب شرح محکم و نسبتاً قدیم است؛ ولی متأسفانه نام اصلی کتاب و نام شارح به دست نیامد. این کتاب، در فهرست نسخه‌های خطی عربی، اثر ولیام الورت به شماره 6488، بدون ذکر مؤلف معرفی شده، همچنین در کشف الظنون، خطبه این کتاب، ضمن شروح عوامل جرجانی آمده؛ لکن شارح آن معرفی نشده است. شرح مختصری است با عناوین «قوله - قوله» بر کتاب «العوامل المائه» عبد القاهر جرجانی. در این مختصر فقط به اعراب الفاظ عوامل شیخ عبدالقاهر جرجانی پرداخته شده و از تفصیل در ذکر قواعد می‌پرهیزد مگر در مواردی که توضیح لازم باشد، بسیار مختصر توضیح داده شده است. جز شرح معروف که در جامع المقدمات چاپ شده است. برخی آن را از میر سید شریف جرجانی دانسته‌اند که ظاهرا ناصحیح است. البته نسخه‌ای با سرآغاز خطبه این رساله در مدرسه رضویه قم معرفی شده که از آن ملا محمد بن عبدالله افندی دانسته و ما او را نشناختیم. آغاز: آغاز خطبه کتاب: الحمدلله القوى الذی عجز عن ادراک کنهـه عقول العقلاء ... آغاز شرح: الحمدلله، الحمد مرفوع بأنه مبتدأ أصله أحمد لله أو حمدت حمداً لله فحذفت الفعل لدلالة المصدر عليه. انجام: و هو وقوعه موقع الاسم و العامل فى المبتداء و الخبر هو الابتداء هو المعنى و هذه مائة عامل فلا يستغنى الصغير و الكبير و الرفيع و الوضيع عن معرفتها و الاستعمال. تمت بعون الله