شرح رسالة الوضعية

● شرح رسالة الوضعية / نحو / عربی š.-u r.-il-waḍ‘īyya قوشچی، علی بن محمد، - 879 قمری qūščī, ‘alī ebn-e mohammad (- 1475) وابسته به: الرسالة الوضعية = الرسالة العضدية = رسالة فی الوضع؛ عضدالدین ایجی، عبدالرحمن بن احمد (700-756) اهداء به: امیر مغیث الدین عبدالکریم شرحی است مزجی و زماناً متأخر از شرح ابوالقاسم لیثی است. مؤلف معلوم نیست ولی به قرینه این که بعضی از فقرات منقول به لفظ «قیل» در شرح لیثی عیناً مطابقت دارد با همان فقرات در شرح ما نحن فیه و از آن طرف به قرینه این که فقرات مسبوق به لفظ «قیل» در آنجا منقول از مولانا علی سمرقندی و به لفظ «ذکر» منقول از ابوالقاسم لیثی است باری به موجب این دو قرینه تقریباً بل تحقیقاً یقین حاصل می‌شود که شرح ما نحن فیه باید متعلق باشد به سمرقندی، و مخفی نماند که اولاً حاجی خلیفه در نقل عبارات ابتدای این شرح با شرح لیثی به کلی سهو نموده و آنها را به جای یکدیگر نوشته است، و ثانیاً در دفاتر ثبت این کتابخانه یعنی کتابخانه آستان قدس و در ورقه ملصق به ابتدای نسخه شرح ما نحن فیه (شناسنامه) این شرح را به طریق رجم بالغیب از لیثی ثبت کرده‌اند. (عرفانیان). این رساله در کشف الظنون از لیثی سمرقندی دانسته شده و آغاز همین رساله را آورده که ظاهراً خطاست و آغاز رساله لیثی جز این است که کشف الظنون با عنوان رساله‌ای ناشناس آورده؛ و برخی آن را از علی سمرقندی دانسته‌اند که عده‌ای معتقداند همان علی قوشچی است و چندان دور نیست و برخی آن را از علی بن محمد جرجانی (-816ق) دانسته‌اند. در مجموع می‌توان گفت تا یافتن دلایل متقن‌تر، باید آن را از قوشچی دانست و محتملاً علی سمرقندی نیز نام دیگری از اوست و ما نیز با همین منظر همه نسخه‌های موجود با این سرآغاز را به قوشچی نسبت داده‌ایم. تشتت در نسبت این رساله بسیار است. آغاز: الحمدالله الذی خص الانسان بمعرفة اوضاع الکلام و مبانیه و جعل الحروف اصول کلمته و ظروف معانیه و الصلوة علی المشتق من مصدر الفضل و الحکم ... و بعد فلما شاع فی الامصار و ظهر ظهور الشمس فی الانهار الرسالة العضدية التی أفادها المولى المحقق ... عضدالحق و الدین ... و كانت مشتملة على مسائل دقيقة و تحقيقات عميقة مع غاية الايجاز ... فنوال الامير بدة عين ... مغيث الدولة و الدين الامير عبدالكريم ... قال المصنف بعد التسمية هذه فائدة المشار إليه بهذه العبارات التى اراد كتابتها ... انجام: و وجه الدفع ما ذكر ان المعتبر فى الالفاظ هو حال الوضع و الموضوع له فى ذو امر كلى و ان استعمل ههنا فى شخص فلا يكون جزئيا بخلاف زيد فانه جزئى لوضعه لذلك الشخص و كذا الحال فى مثل هذه الصورة. قد وقع الفراغ من تسويد شرح الرسالة العضدية.