شرح رباعیات

● شرح رباعیات = شرح رباعیات فارسیات / فلسفه / فارسی š.-e robā‘īyyāt = š.-e robā‘īyyāt-e fārsīyyāt دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ؟ قمری davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503) اهدا به: ایلدروم با یزید (886-918ق) گزارشی است بر سروده خود او که در جوانی سروده بود، در این که وجود واجب الوجود عین ذاتش هست با مطلع: «هستی تو بذات و ما بتو هست نما ...» و همچنین گزارشی است بر رباعی دیگری با مطلع: «اعیان که باصطلاح ماهیاتست ...» و چند رباعی دیگر. در دیباچه آن آمده در جوانی رباعیاتی سروده بودم و اکنون به خواهش جمعی از برادران آنها را شرح می‌کنم. مؤلف در شرح این رباعی: «تا چند کنی نقل فتوحات و نصوص ×× حق را طلب از نصوص خاتم نه فصوص»، به نقد پاره‌ای از سخنان شیخ ابن العربی و صدرالدین قونوی می‌پردازد و پیروی از تعلیمات آنان را در آنجا که با ظواهر شرع موافقت ندارد، ناروا می‌شمارد، خاصه سخنان محیی الدین را درباره «خاتم الولایة المحمدیه» مورد اعتراض قرار می‌دهد. در پایان از محیی الدین عذر می‌خواهد و نیز همه جا از او با احترام فراوان یاد می‌کند. دوانی در شرح این رباعی: «در دیده تحقیق سرابی است جهان ×× بر سیل فنا نقش حیاتی است جهان» می‌گوید: «و در نزد این طایفه مقرر است که بقاء صفتی است مخصوص به حضرت حق چنانکه شیخ اشعری آن را ثامن صفات سبعه داشته و بقائی که ممکنات را می‌نماید نزد محققان به تجدد امثال است». آغاز: حمداً لا له غمر الخلق آلائه - لامعبود سواه بل ليس سواه ... حمد سزاوار سرادق کبریا تقدس و تعالی ... و بعد، در سوالف ایام که عنفوان جوانی و ریعان زندگانی و عنوان شادمانی بود ... انجام: به سر قصه سیمرغ و غصه هدهد ×× کسی رسد که شناسای منطق الطیر است / تو چه دانی زبان مرغان را ×× که ندیدی دمی سلیمان را - نسئل الله تعالى الاطلاع على حقايق اسراره و الاستیضاء بلوامع انواره. چاپ: تهران، 1368ش، با تصحیح و شرح دکتر مهدی دهباشی [نسخه‌های منزوی 810 و 3473؛ فهرستواره منزوی 178/6؛ دنا 720-721 و 725]