شرح خلاصة الحساب

● شرح خلاصة الحساب / ریاضیات / فارسی š.-e xolāsat-ol-hesāb لاهیجانی، محمد بن جلال الدین احمد، ق12 قمری lāhījānī, mohammad ebn-e jalāl-od-dīn ahmad (- 18c) وابسته به: خلاصة الحساب؛ شیخ بهائی، محمد بن حسین (953-1030) اهدا به: شاه سلیمان کتابی است در ریاضیات مشتمل بر یک «مقدمه» و ده «حدیقه» و یک «خاتمه»: مقدمه: در بیان ماهیت علم حساب و موضوع و تعریف آن؛ حدیقه 1. در شش بوستان (جمع، تنصیف، تفریق، ضرب، قسمت و جذر)؛ حدیقه 2. حساب کسور در سه مقدمه (نسب اربعه، مخرج کسور، تجنیس و رفع) و شش مسلک (جمع کسور و تصنیف، تصنیف کسور، ضرب آنها، قسمت کسور، استخراج جذر و تحویل کسر)؛ حدیقه 3. بیان استخراج مجهولات؛ حدیقه 4. استخراج مجهولات به حساب خطائین؛ حدیقه 5. استخراج مجهولات به تحلیل و تعاکس؛ حدیقه 6. بیان مساحت در یک مقدمه و سه مسلک (مهیة مساحت، مساحت از بقیه سطوح و مساحت اجسام)؛ حدیقه 7. بیان توابع مساحت است در سه مسلک (وزن ارض، معرفت مرتفعات، معرفت عروض انهار و عمق آبار)؛ حدیقه 8 استخراج مجهولات به طریق جبر و مقابله در دو مسلک (مقدمات و الفاظ مصطلحه و بیان مسائل سته جبریه)؛ حدیقه 9. بیان قواعد شریفه و فواید لطیفه که محاسب را از دانستن آن چاره نیست در دوازده قاعده؛ حدیقه 10. مسائل متفرقه و خاتمه در ذکر هفت مسئله لاینحل. این رساله بعد از رحلت شیخ بهاء الدین عاملی تألیف شده و مؤلف از خواجه نصیر الدین طوسی در چند موضع نام برده است. آغاز: خلاصه کلام و نقاوة ما قال الانام حمد منعمی است که احصاء نعم نا متناهی او از عدد نشاید و توصیف الاء محدود ... که آنچه تفسیر یافته زبدة قواعد علم حساب است و خلاصه مقوله لؤلو الالباب ... انجام: جذر باشد به طریق مانعة الخلو و السلام على من اتبع الهدى [دنا 662/6؛ فهرستواره منزوی 2676/4؛ الکواکب المنتشره 696]