شرح حدیث «معرفتی بالنورانیة»

● شرح حدیث «معرفتی بالنورانیة» / فلسفه، شرح حدیث / عربی š.-u ḥadīṯ-i «maʻrifatī bi-n-nūrānīyya» سبزواری، هادی بن مهدی، 1212 - 1289 قمری sabzevārī, hādī ebn-e mahdī (1798 - 1872) وابسته به: سؤال بسطامی از سبزواری؛ بسطامی، ذوالفقار خان بن علی اکبر به درخواست: ذوالفقار خان بن علی اکبر خان بسطامی تاریخ تألیف: محرم 1277ق شرح نسبتاً مفصلی است بر این حدیث که ضمن شرح شواهدی از آیات و حادیث آورده می‌شود. در آغاز نسخه سؤال بسطامی که مشتمل بر خود حدیث و مورد سؤال وی و قصیده‌ای در مدح و ثنای سبزواری از همو، نیز آمده است. سبزواری در این رساله نخست برای مقدمه در چند قاعده به تعریف نور، وجود، معانی عقل انسان کامل و تحقیق آنها مطابق اصطلاح و مذاق حکمت اشراق پرداخته و پس از آن شرح و تفسیر عبارت حدیث را به چند طریق بیان می‌دارد و به گفته خود او پس از تشیید قواعد خانه به بنای سقف آن می‌پردازد. بیشترین توجه سائل و شارح به توضیح فقرات سه گانه زیر است: 1. قوله علیه السلام معرفتی بالنورانیة معرفة الله و معرفة الله معرفتی؛ 2. قوله علیه السلام صار محمد الناطق و صرت انا الصامت و لابد فی کل عصر من الاعصار ان یکون فیه ناطق و صامت؛ 3. شرح قوله علیه السلام انا نظهر فی کل زمان و وقت و اوان فی ای صورة شئنا باذن الله. سائل در پایان سؤالاتش قصیده‌ای به فارسی در مدح حکیم سبزواری سروده است. آغاز: آغاز سؤال: الحمدلله الذی خلقنا لوصول عرفانه ثم رزقنا لحصول امتنانه ثم یمیتنا لجلال سلطانه ثم یحیینا لکمال احسانه. آغاز جواب: بسمله الحمدلله الذی اراد تعریف ذاته فتجلی فی صور اسمائه ... و بعد فقد سئلنی قرة عینی و مهجة قلبی ... ان اشرح الحدیث المعروف. انجام: انجام سؤال: از فیض این وجود مقدس هماره باد ×× دادار سبزوار نگهدار سبزوار؛ انجام جواب: ... و ترکت التحریر مدة مديدة لانه سافر و لما طلب الجواب بعد مرة حررت هذا لكن لابأس لاعضال المطلب اللهم اجعل محيانا محيا محمد و آل محمد ... و الحمدلله اولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً. چاپ: ضمن مجموعه رسائل فيلسوف كبير ملا هادی سبزواری، تصحیح سید جلال آشتیانی، ص 371 - 487 [الذریعه 207/13 که آغاز نقل شده در آن تفاوت دارد] شرح و حواشی: 1- شرح حدیث «معرفتی بالنورانیة»؛ سبزواری، هادی بن مهدی (1289-1212) 2- سؤال بسطامی از سبزواری؛ بسطامی، ذوالفقار خان بن علی اکبر