شرح الایضاح فی المعانی و البیان

● شرح الایضاح فی المعانی و البیان / بلاغت / عربی š.-ul-īḍāḥ fi-l-ma‘āi wa-l-bayān وابسته به: الایضاح فی المعانی و البیان؛ خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (666-739) محمد بن عبدالرحمن قزوینی، خطیب دمشق، قسم سوم «مفتاح العلوم» سکاکی را که در 3 فن معانی و بیان و بدیع بود به نام «تلخیص مفتاح» تهذیب و مختصر کرد. پس از آن در کتاب «الایضاح فی المعانی البیان» همان مباحث را به صورت نسبتاً مفصل به ترتیب تلخیص ذکر کرد. خودش در مقدمه می‌گوید: این مطالب را مفصل‌تر نوشتم تا مانند شرحی بر تلخیص باشد که معانی پیچیده آن را حل کند. بدین جهت هم مطالب حذف شده مفتاح را یاد کردم و هم مباحثی که سکاکی در مفتاح نیاورده را از دو کتاب «دلائل الاعجاز» و «اسرار البلاغه» عبدالقاهر جرجانی نقل نمودم تا هیچ مطلبی باقی نماند. کتاب حاضر شرح ایضاح است، با این ویژگی که مباحث کتاب را به ترتیبی نوین و بدیع مرتب و فصل‌بندی کرده و آن را به گونه درس‌نامه‌ای مدون درآورده است. گاهی نیز بر مؤلف اشکالاتی می‌گیرد و نظر سکاکی را تأیید می‌کند. در کشف الظنون از شرح‌های محمد بن محمد آقسرایی (پیش از 800 ق، با نام ایضاح الایضاح که مسلماً این نیست)، علی بن عمر اسود (حدود 800 ق)، حیدر بن محمد حوافی صدر هروی (- 820 ق) و محمد بن ابراهیم نکساری (- 901 ق) یاد کرده، اما به یقین مشخص نشد کدام یک از آنهاست. [کشف الظنون: 210/1-211]