سمر الفلاسفة

● سمر الفلاسفة = تذکرة الحکماء = ثمرات الفلسفه / فلسفه / فارسی samar-ol falāsefa = tazkerat-ol hokamā’ = samarāt-ol falāsefa لاهوری، عبدالستار بن قاسم، - 1014 قمری lāhūrī, ‘abd-os-sattār ebn-e qāsem (- 1606) اهدا به: اکبر شاه هندی (963-1014ق) تاریخ تألیف: 1012ق تاریخ فلاسفه و حکما است. از عبدالستار بن قاسم لاهوری که در زمان جلال الدین اکبر شاه به دستور او از یک اروپایی پادری «ژیرو نموشویر» زبان لاتینی آموخته در شش ماه و این کتاب را از روی کتاب «سنت اثنین» در سال 48 الهی یا 1012ق نوشته و سرگذشت فیلسوفان را از تالیس تا هراسیو در آن آورده و در دیباچه اندکی از تاریخ رم را گذارده است. عبدالستار را کتابی است به نام «مراة القدس» که به نام شاه ساخته است. او در این کتاب به پیروی از اصل فیلسوفان را «طبقه طبقه ساخته هر طبقه را به پادشاه بزرگ آن روزگار منسوب گردانید و لختی عجایب احوال آن برگزیده وقت نیز نگاشته» است. خود مترجم گاهی هم در سرگذشت فیلسوفان از جاهای دیگر چیزهایی افزوده است. کاتب نسخه دانشگاه در پایان عنوان «اسمار فلاسفه» را به آن داده و در خود کتاب نامی آشکارا به آن داده نشده است و از پایان رساله برمی‌آید که مترجم گویا می‌خواهد آن را «خردنامه» بنامد. در فهرست آستان رضوی «تذکرة الحکما» و در فهرست براون «سمر الفلاسفه» خوانده شده است. (دانش پژوه) آغاز: بسمله. تمم بالخير و السعادة. سپاس الهی و ستایش جان آفرین در آغاز نامه‌ها رسمی است پیشین ورنه ساخته را چه نیرو که از سازنده خویش گوید ... پس لایق ما زمینیان آنکه زبان خود را در آغاز مطالب بنام نامی ... جلال الدین و الدنيا اكبر پادشاه ... سیراب سازیم و دعای این دولت خداداد سرنامه کتاب ساخته ... چون خدیو خدا آگاهان ... بنده عبدالستار بن قاسم را ... طلب فرمود و فرمان شد که زبان فرنگی آموزد و اسرار این ملت و احوال سلاطین این گروه و حکمای یونان زمین ولتین از روی کتب ایشان بفارسی گزارش دهد ... به پادری ژیر و نمو شویر که از گزیده دانایان فرنگ زمین است و سعادت آستانبوسی بتازگی در یافته آمیزش گرفتم و آموختن و فراگرفتن آن زبان پیش نهاد همت شد ... در ششماه نیروی دریافت مطالبی علمی و عملی در آن زبان پیدایش گرفت اگر چه از کم گفتن و از فزونی شغل ترجمه گذاری تا امروز یارای گفتار بشایستگی نشد لیکن در آنچه خواهش خلیفه خدا بود و مراد شاهنشاه بیدار بخت پیش از آنچه پادری ژیر و نمو شویر گفتار کتابی بپایان رسانید کارگران آسمانی پرده از روی پردگیان معانی و شواهد مقاصد برگرفته بودند و این کمترین پرستاران در گاه آن را بقلم ... سپرده بود ... در کمتر زمانی سامان گرفت و ... غوامض اسرار علمی و عملی این گروه و چگونگی احوال مسیح و فرمان دهان رومیه و یونان و دقیقه شناسی حکیمان نامور بشایستگی نگارش یافت و از روی انجیل و کتاب «سنت اثنین» که از کتب معتبر آن سرزمین است برداشته شد و در گزارش احوال سلاطین رومیه و یونان و حکمای این دو زمین مدار بر کتاب «سنت اثنین» نهاده آمد مگر در حکما که لختی چیزها از دیگر نامه نیز آمیزش گرفت و بدین روش خرد گزین قرار یافت که حکیمان نامور را طبقه طبقه ساخت هر طبقه را بپادشاه بزرگ آن روزگار منسوب گردانید و لختی عجایب احوال آن برگزیده وقت نیز نگاشته آبروی دیگر بخشید انجام: بتاریخ سیزدهم ربیع الاول روز جمعه هزار و دوازده هلالی و بیست و نهم امر داد الهی روزمار اسفند چهل و هشت از جلوس حضرت شاهنشاهی این «خردنامه» مختصر صورت گرانبار معنی انجام گزین شد و ارمغانی خرد گزین برای دوربینان نازک پسند از شهرستان دانایی ... سرانجام یافت ... ایزد نیایش دوست ... این خرد زاده نه ماهه را که پیران کهن سال را تجربه آموز و تجربه کاران را روشنی افروز است بحرمت گیتی خداوند پیرایه قبول ارزانی دارد بالنبی و آله و اصحابه الامجاد (تمام شد این تاریخ اسمار فلاسفه بتاریخ روز شنبه قریب بظهر هشتم شهر رجب ... سنه 1078 ثمان و سبعین و الف در بلده کابل) [دنا 200/6؛ فهرستواره منزوی 2091/3]