سفرنامه

● سفرنامه / سفرنامه / فارسی safar-nāme ابن الشیخ، محمد بن زین العابدین، 1282- 1350 قمری ebn-oš-šeyx, mohammad ebn-e zeyn-ol-‘ābedīn (1866 - 1932) گزارش روزانه اوست از روی حرکت از نجف برای بازگشت به ایران پس از فرار شاه تا رسیدنش به اینجا و دارای مطالب تاریخی سودمند می‌باشد. از این سفرنامه چیرگی او بر دانش‌های کلاسیک روزگار خود و نیز اطلاعات ریاضی و ستاره‌شناسی او آشکار می‌شود همه جا دانشمندان و روحانیان شهرها به دیدارش می‌آیند. روز عید غدیر، 18 ذیحجه، 1317ق برابر اول سال 1910م در کاظمین مانده و روز بعد به سوی ایران حرکت می‌کند. همان روز در یعقوبه است و می‌گوید بار سوم است که به این شهر آمده‌ام، یک بار سال 1305 ق بود. روز 22 ذیحجه ملا قربانعلی که مشروطه‌خواهان تبعیدش کرده بودند به آنجا می‌رسد و با او برخورد می‌کند و چون ملا از مشروطه گله می‌کند ابن الشیخ می‌گوید: «آثار بدی که ظاهر شده تقصیر مشروطه نیست». به کرمانشاه که می‌رسد به نائب السلطنه سپهدار آگاهی می‌دهند و فرماندار کرمانشاه از طرف دولت او را گرامی می‌دارد، در اینجا از مجالس مجاهدین و تجار قفقازی دیدار می‌کند. مردم کرمانشاه که از انجمن ایالتی خود ناراضی بوده تجدید انتخابات را از او می‌خواهند ولی او روی پنهان کرده است. در دولت آباد عضدالسلطان برادر محمد علی شاه فراری از او دیدن کرده و از برادر خود بیزاری می‌جوید. (علینقی منزوی)