سر الاسرار

● سر الاسرار = سر الاسرار في حقيقة التيسير و كيفية الاستمرار = التيسيرات / هیئت / عربی sirr-ul asrār = sirr-ul asrār fī ḥaqīqat-it taysīr wa kayfiyyat-il istmrār =at-taysīrāt بلخی، علی بن احمد، ق 4 قمری balxī, ‘alī ebn-e ahmad (- 10c) در احکام نجوم در هفده باب تألیف شده است و مؤلف بیشتر آزمایشهای خود در اختربینی را آورده است. از جمله مطالب قابل توجهی که در این کتاب آورده شده می توان به موارد زیر اشاره کرد: در باب 16 نکته‌هایی درباره طالع دارد با عنوان «فی ذکر نکت و فقر و شواذ فی التسییرات و احکامها» و در آن طالع بسیاری از شاهان و بزرگان را بی‌اینکه از آنها نام ببرد، می‌آورد و پیش‌بینی‌هایی که درباره سرنوشت آنها شده با سرگذشت آنان می‌سنجد؛ در باب 17 «فی الامثلة التی وقعت علیها التجارب من تأثیر التسییرات فی الموالید و ماصح منها بالمشاهدة فی زماننا مما لم نغادر موجباتها وقت التأثیر شیئاً قلیلا و لا کثیرا» از خود با نام «علی بن احمد بلخی» یاد می‌کند؛ بلخی سخنان بطلیموس را بررسی می‌کند و از احمد بن یوسف (طولونی مهندس مصری) گزارنده ثمره بطلیموس و از همان ثمره و پایان اربع مقالات یاد می‌کند؛ در باب 16 می‌گوید: «قال علی بن احمد هذا مثال ظریف» و خود را مفسر سخنان زردشت می‌خواند و از بغداد و جوبراست و هرمس و زردشت و مذاکرات ابومشعر یاد می‌کند؛ پاره‌ای از باب 11 مقاله 3 «الکتب الاربعة» درباره تسییرات بطلیموس را از روی دو ترجمه خالد بن برمک و حبیب بن بهریز مطران می‌آورد؛ در باب 16 می‌نویسد: «الملک السعید عضدالدوله نضر الله وجهه» و از 21 و 22 سالگی پادشاه روزگار خود (گویا همان فنا خسرو) یاد می‌کند و می‌گوید که در زمان او دانشمندی به نام ابی الحسین (عبدالرحمن بن عمر) الصوفی (الرازی 291-376) می‌زیسته و در ستاره‌شناسی سرآمد بوده است؛ در آغاز باب 17 پس از عنوان یاد شده دارد: «قال علی بن احمد البلخی ان الذی صح لنا من هذه الابواب مدة تاملنا لها و تجربتنا ایاما فی الموالید هی کثيرة لشدة شغفنا (بها) و بتاملها و الکشف عن غوامضها و لعنایتنا باثبات القلیل و الکثیر و الصغیر و الکبیر مما کان يحدث فی مولد مولد منها فان رمنا ذکر جمیعها طال و مل الا اننا نورد منها غرائب مستحسنة و بدایع مستغربة ... و يقتصر على ما صح من ذلك في المواليد المشهورة التي هی کالاعلام و هی اثنا عشر مولدا» پیدا است که بلخی درباره زایجه‌ها و پیش‌بینی سرنوشت‌ها کاوش مینموده و با سرگذشت و زندگی دارنده زایجه می‌سنجید. او از اینجا تا پایان دفتر 12 زایجه از مردمان نامور و گرانمایه می‌آورد که با زندگی آنها درست درآمده بود. بلخی در پایان دفتر است از خود چنین نام می‌برد: «قال علی بن احمد البلخی: المشترى فى هذا المولد فی الحادى عشر ...». احتمالاً او می‌خواهد در برابر دانشمندانی مانند فارابی که ستاره‌شماری و اختربینی را نادرست دانستند با گواه آوردن این زایجه‌ها پیش‌بینی‌های ستاره‌شناسان و حساب‌های آنها را با واقع برابر سازد و آنها را درست و استوار نشان دهد. آغاز: اللهم انک عالم الاسرار بحقائقها و المطلع على الخفيات بغوامضها فوفقنا فی معرفتها لما تقربنا الیک و افتح لنا من شكلها و متشابهها ما يزلفنا لديك و قرب علينا بعيدها و سهل لدينا عسيرها ... قد حملنی ... على تصنيف هذا الكتاب و هو بالحقيقة سرالاسرار و عيون القلب في التسيير و الاستمرار و ابرازه بعد ضنی باظهاره ما وجدت من اختلاف العلماء المتقدمين و المتاخرين فى اعمال التسييرات ... و كان هذا التسيير بلغ فى وقت الطوفان الى اول الميزان و كان قد انقضى من سنى العالم مائة الف سنة و ثمانون الف سنة [الذريعة 165/12]