الزيج المختصر فی تقويم الشمس و القمر

● الزيج المختصر فی تقويم الشمس و القمر / هیئت / عربی az-zīj-ul muxtaṣar fī taqwīm-iš šams wa-l qamar دیلمی، عزالدین محمد بن علی، ق5 قمری deylamī, ‘ezz-od-dīn mohammad ebn-e ‘alī (- 11c) مؤلف این رساله را برای یکی از دوستان خود در یمن در ده «باب» پرداخته و آن را «الزیج المختصر فی تقویم الشمس و المقر و الخمسة الكواكب و الجوزهر» نامیده است. در گ 1ر نسخه حاضر «زاد المسافر» نیز نامیده شده است. در گ 16ر و 77پ از ابن الخیاط سخنی آورده شد و در گ 2پ از سال 926 و در 2ر و 3پ از 927 یاد گردیده است. از خود کتاب پیداست که در یمن نگاشته شده و از آنچه در سال‌های 270 و 302 و 372 و 421 در آنجا رخداده است یاد شده؛ نیز از زایجه و تحویل سال در شب سه‌شنبه یکم شعبان 434 برابر با 11 افرودینماه 412 یزدگردی در شهر صنعا و زبید و تحویل سال در روز پنج‌شنبه 13 شعبان 436 برابر با 10 افرودین ماه 414 یزدگردی (77پ و 78ر) و از سال‌های 361 و 391 و 401 و 421 و 438 و 412 و 439 (گ 79) و 1092 هجری (86ر). چنین است فهرست ده باب: مدخل سالهای تازی؛ اواسط ستارگان در شهر صنعا که این زیج برای آنجا نوشته شده و جز آن؛ تقویم آفتاب و ماه و ستارگان؛ تقویم پنج ستاره؛ عروض پنج ستاره و ماه و میل آفتاب؛ اجتماع و استقبال و دیدن هلال؛ طبایع بروج در شب و روز و دیگر بیت‌های دوازده‌گانه؛ کسوف؛ خسوف؛ جایگاه ستارگان و 28 منزل و ارتفاع ساعت‌ها و اوقات. جدول‌های تاریخ رومی و تازی و یزدگردی و استخراج قبطی از سریانی و به عکس هم در آن هست. نیز جدول‌های نجومی به رصد ابن یونس و ابن اسحق مغربی و بطلمیوس (در جایگاه ستارگاه به سال 670-640 یزدگری). (دانش پژوه) آغاز: بسمله قال السيد العالم ... عزالدین ... محمد بن الامام علی بن محمد الديلمى رحمه الله: الحمدلله الولى الحميد المحصى السبدى المسبل ... الذى زين السماء الدنيا بمصابيح.