الروضة فی فضائل علی (ع)

● الروضة فی فضائل علی (ع) = المناقب = الفضائل = فضائل الائمة = كتاب الفضائل / کلام و اعتقادات / عربی ar-rawḍa fī faḍā’il-i ‘alī = al-manāqib = al-faḍā’il = faḍā’il-ul a’imma = k.-ul faḍā’il ؟ شاذان قمی، ق6 قمری šāzān qomī (- 12c) روایات چندی است که در فضایل حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) از حضرت پیامبر اکرم (ص) و صحابه و ائمه هدی علیهم السلام روایت شده است. بیشتر این روایت‌ها به طور مرسل آمده و بعضی از آنها مسند می‌باشد. این کتاب را بعضی به ابوالفضل شاذان بن جبرئیل قمی نسبت داده‌اند که از دانشمندان اواسط قرن ششم بوده و تاریخ بعضی روایات بین سال‌های 633-655 می‌باشد که با عصر قمی موافق نیست و شاید این اشتباه ناشی از ذکر اسم ابن شاذان در ابتدای کتاب می‌باشد. «امل الآمل» ــ در فائده دوم از دوازده فائده خاتمه ــ این کتاب را از کتب مجهولة المؤلف شمرده است. در برخی از نسخ به شیخ صدوق نسبت داده شده است؛ لیک این نسبت درست نیست چه آنکه علاوه بر بی‌شباهتی اسلوب این کتاب با کتب شیخ صدوق، مؤلف این کتاب، در سالهای 650 و اندی، زنده بوده و شیخ صدوق در 381 درگذشته است. شیخ اجل، خاتمة المحدثین، حاج میرزا حسین نوری، در پشت نسخه‌ای نوشته است که مؤلف این کتاب شاذان بن جبرئیل قمی است. این نیز درست نیست چه آنکه کتاب مشارالیه در موضوع فضایل (به توصیف روضات الجنات، ص 306) همان است که به چاپ رسیده و به نام «مناقب» نیز معروف است و مندرجات آن غیر از مطالب این کتاب است. به علاوه، شاذان بن جبرئیل قمی از مردمان نیمه دوم قرن ششم است و مؤلف این کتاب در نیمه دوم قرن هفتم زنده بوده است. در کتاب «ذخیرة الدارین فیما یتعلق بمصائب سیدنا الحسین (ع) و اصحابه»، کتاب «روضه» در فضایل را از قطب الدین راوندی دانسته است. در کتب تراجم موجود، کتابی بدین نام برای قطب الدین راوندی دیده نشد. علاوه بر این، گفته شد که مؤلف این کتاب در 653، زنده بوده و قطب راوندی در شوال 573، درگذشته است. کتاب، دارای نسخ مختلفه به زیاده و نقصان است. در برخی از نسخه‌ها به نام «روضه» و دیگری به نام «فضائل» ضبط گشته و همین اختلاف نسخ باعث شده است که علامه مجلسی تعدد کتاب را پنداشته و در بحار الانوار دو رمز «فض» و «یل» وضع نموده است. پس از تحقیق و مطابقه نسخ دانسته شد که تفاوت نسخ به زیاده و نقیصه کتابتی و تقدیم و تأخیر احادیث است و نام اصلی کتاب، «روضه» است و به جنبه موضوعش به نام «فضائل» نیز نامیده شده است. گرچه دانش پژوه معتقد است «روضه» خلاصه‌ای از «فضائل» منسوب به شاذان بن جبرئیل قمی است. مرحوم بهاری همدانی رساله‌ای در رد انتساب کتاب‌های الفضائل و الروضة به شاذان بن جبرئیل نگاشته که در میراث شهاب، به چاپ رسیده است. باری مؤلف در دیباچه آورده است که احادیث منقوله در این کتاب مروی از ثقات و روایات صحیحه متفق علیه است. آغاز: 1: بسملة. و به نستعین. حدثنی الفقیه ابوالفضل شاذان بن جبرئیل القمی. قال حدثنی ... الى أبی جعفر میثم التمار قال بینا نحن بین یدی مولانا علی ابن ابی طالب بالکوفة و جماعة ... من اراد ان ینظر الى ما اعطى الله علیاً ... فلیخرج الى النجف ... 2: بسمله. القربى هم صلى الله علیهم مع الکتاب و الکتاب معهم لا یفارقوه حتى یردو الحوض على جده ... جعلنی الله و ایاکم ممن تولاهم ... صلى الله علیه و على اجداده الطاهرین ... فانی قد جمعت فی کتابی هذا الذی سمیته «الروضة» یشتمل على فضائل امیرالمؤمنین ... ما نقلته عن الثقات و اتفقت علیه الرواة انجام: و یحذرکم الله نفسه و قوله یمین الله بل یداه مبسوطتان ینفق کیف یشاء چاپ: کتاب مزبور در نجف و بغداد و طهران تاکنون شش بار به طبع رسیده است [دائرة المعارف تشیع 376/8؛ الذریعة 74/8 و 282/11-283، 315/22؛ معجم الآثار المخطوطة حول امام علی بن ابی طالب، ص 136 و 152؛ معجم المطبوعات العربية فی ایران، ص 402؛ میراث شهاب، شماره پیاپی 27، مقاله «شاذان بن جبرئیل و دو کتاب منسوب به او» ص 58-62؛ دنا 1067/5 – 1068 (36 نسخه)] شرح و حواشی: 1- الفضائل (ترجمه) = ترجمه فضائل ابن شاذان