الروضة

● الروضة / فضایل و مناقب / عربی ar-rawḍa روایاتی که در فضایل و مناقب و معجزات امیرالمؤمنین امام علی بن ابی طالب رسیده، در این کتاب، به‌وسیله مؤلفی شیعی و ناشناس، از قرن هفتم هجری، گردآوری شده است. در منابع مختلف، تألیف این کتاب به بزرگانی همچون شیخ صدوق (- 381ق) و شاذان بن جبرئیل قمی (زنده سال 558ق) منسوب شده است؛ ظاهراً این انتساب‌ها صحیح نباشد؛ چرا که مؤلف در ابتدای کتاب آورده است: «قال جامع هذا الکتاب: حضرت الجامع بواسط یوم الجمعة سابع عشر ذی القعدة سنة احدی و خمسین و ستمائة و تاج الدین نقیب الهاشمیین یخطب بالناس علی اعواده ... و عن الفاروتی حکایة عنه انه قال یوم علی منبره و مجلسه یومئذ مملواً بالناس فی جمادی الآخر سنة اثنین و خمسین و ستمائة بواسط ما رواه عن ابن عباس ...». بر اساس آنچه گفته شد، مؤلف از سال 651 و 652ق و شهر واسط یاد می‌کند و این سال با تاریخ وفات شیخ صدوق و شاذان قمی فاصله بسیار دارد. از عبارت مطلع کتاب برمی‌آید که مؤلف شیعه باشد: «الحمد لله الذی هدانا الی أصح المذاهب و عرفنا بنفسه مصابیح نور الغیاهب ...». مؤلف از کتاب دیگر خود به نام «در المناقب» چنین یاد می‌کند: «... فانه لما وفق الله الی کتابة در المناقب فی فضایل سر الاسرار علی بن ابی طالب لیکون لی فی الاسفار و الاقامة مصاحب و فی الآخرة ذخیرة لدفع النوائب و قد جمعت فیه ما نقل عن الثقاة و اتفق علیه الرواة ...». در نسخه‌های دیگر از کتاب الروضة، پس از عبارت فوق، آمده است: «جمعت فی کتابی هذا الذی سمیته الروضة مما یشتمل علی فضائل علی بن ابی طالب ...». براین اساس، علامه طهرانی در الذریعة، مؤلف کتاب در المناقب و کتاب الروضة را یکی دانسته است. مرحوم دانش پژوه، این کتاب را گزیده‌ای از «الفضائل» منسوب به شاذان بن جبرئیل قمی دانسته است. مرحوم بهاری همدانی رساله‌ای در رد انتساب کتاب‌های الفضائل و الروضة به شاذان بن جبرئیل نگاشته که در میراث شهاب، به چاپ رسیده است. نسخه‌های روضه در آغاز و انجام و عبارات متن، تفاوت‌هایی با هم دارند. در ابتدای نسخه عکسی حاضر، نام کتاب «در المناقب» ثبت شده و در یادداشت دیگری آمده است: «در بحر المناقب للشیخ المحدث العارف جمال الدین محمد بن احمد الحنفی الموصلی الشهیر بابن حسنویه المتوفی سنة 680». همچنین این نسخه عکسی، در معجم الآثار المخطوطه حول الامام علی بن بی طالب، به عنوان «در المناقب فی فضائل الامام علی» از جمال الدین محمد بن احمد موصلی حنفی شهیر به حسنویه (درگذشته سال 680ق) معرفی شده است. چنان که گذشت، این کتاب الروضة از مؤلفی شیعی و ناشناس است که همو نویسنده در المناقب است و نام «ابن حسنویه حنفی» را در منابع شرح حال نگاری نیافتیم، البته از فردی به نام محمد بن حسنویه حنبلی در منابع یاد شده است و ابوحامد احمد بن محمد بن حسنویه بن یونس هروی (- 369 ق) نیز در سیر اعلام النبلاء (291/16) معرفی شده است. چاپ: الروضة، در جنگی به کوشش حسین بن آقا میر محمد خوانساری، در 9 ربیع الاول 1311، در قطع رحلی و به خط نسخ، چاپ سنگی شده است، که در آن نخست علل الشرایع صدوق و دوم معانی الاخبار، سپس همین روضه (ص 162) آمده و به خط علی بن محمد مؤمن طالقانی مرجانی، در سال 1310 ق کتابت شده است.