احياء الموات

● احياء الموات = احكام الاراضى البايره = الارض المخروبة بعد العمران = الارض المندرسة / فقه / عربی iḥyā’-ul mawāt = aḥkām-ul arāḍī-yil bāyira = al-arḍ-ul maxrūba ba‘d-al ‘umrān = al-arḍ-ul mundarisa محقق کرکی، علی بن حسین، 890 - 940 قمری moḥaqqeq-e karakī, ‘alī ebn-e ḥoseyn (1486 - 1534) رساله‌ای است استدلالی در احکام زمین مخروبه‌ای که آثار آن از میان رفته است ولی مالکی مسلمان داشته و روزی آباد بوده است، به صورت مختصر بحث کرده و وجوه و ادله این مسأله را متعرض شده است. در ابتدای رساله در حاشیه نوشته شده: «نقلت هذه الاسطر من المنقول من خط المحقق العلامة الشيخ علی مروج المذهب». در الذریعة، رساله‌ای به عنوان «احکام الارضین» یا «اقسام الارضین» آمده با همین آغاز از محقق کرکی و مشخص نیست آیا رساله موجود می‌باشد یا رساله دیگری است. در این رساله احکام زمین‌های آبادی که مالکان از آنها دست کشیده و اکنون بایر و ویران گشته‌اند بحث می‌شود به عنوان مثال: «اگر مالک، زمین را با معامله به دست آورده باشد هیچ احدی با احیاء، مالک آن نخواهد شد». این مورد، اجماعی است و خلافی در آن مشاهده نمی‌شود. اگر شخص سابق با إحیاء زمین، مالک آن شده و سپس از آن دست بردارد و به صورت بایر درآید در این مورد سه قول است: 1. زمین متعلق به مالک اول یا ورثه اوست؛ 2. در عصر غیبت امام (ع) شخص دوم با إحیاء زمین، مالک آن می‌شود؛ 3. حق مالک از بین نمی‌رود احیاکننده باید اجرت زمین را به او بپردازد و مالک هم نباید مانع او شود. صاحب زمین مسلمان باشد یا ذمی در حکم، مساویند. آغاز: الحمدلله حمداً كثيراً كما هو اهله ... هذا تحقیق مسئله مهمه صورتها انه اذا ضربت الارض المملوک العامره و اندرست آثارها بعد ان كانت ملكا لمسلم فاما ان يكون مالكها موجودا او معلوما او لا فان كان الاول فاما ان يكون قد انتقلت اليه بالشرأ او الهبة او شبهها او بالاحياء فان كان ملكه بالشراء و نحوه لم تملك بالاحياء بعد خرابها بلا خلاف بين العلماء نقل الاجماع على ذلك العلامة في التذكرة انجام: بل يجب ما يقتضيه الصارف لها و الدلائل المذكورة أو لايقتضى الصرف الى ما ذكرناه. [الذریعة 293/1؛ ريحانة الادب 244/5]