الذريعة الى اصول الشريعة

● الذريعة الى اصول الشريعة / اصول فقه / عربی aḏ-ḏarīʻa ilā usūl-iš šarīʻa علم الهدی، علی بن حسین، 355 - 436 قمری ʻalam-ol-hodā, ʻalī ebn-e hoseyn (967 - 1045) تاریخ تألیف: جمعه 11 شوال 430ق مشتمل بر مسائل اصول فقه با گسترش بیشتر در مسائلی که دانشمندان فن در آنها اختلاف نموده‌اند، به دور از بحث‌های کلامی که بعضی آنها را با مسائل اصولی خلط نموده و گفتار را به درازا کشیده‌اند. اول کتاب مفصل و مبوب و جامع در این فن است که مسائل آمیخته این علم را از مطالب استطرادی علم کلام و فن خلاف جدا نموده و در آن روزگاری که این علم را پایه درستی نبود و متداخل با فنون دیگر بود آن را منقح داشت و به خامه توانا و روان محرر فرمود. این کتاب دارای ابوابی است مشتمل بر فصول بدین عناوین: باب: فی الخطاب و أقسامه و أحكامه؛ باب: القول فی الأمر و احكامه و اقسامه؛ باب: فی احکام النهى؛ باب: الکلام فی العلوم و الخصوص؛ باب: فی انواع التخصيص؛ باب: الکلام فی المجمل و البيان؛ باب: الکلام فی النسخ و ما يتعلق به؛ باب: الكلام فی الأخبار؛ باب: صفة المتحمل للخبر و المتحمل عنه و كيفية الفاظ الرواية عنه؛ باب: الکلام فی الأفعال؛ باب: الکلام فی الاجماع؛ باب: الکلام فی القياس و ما يتبعه و يلحق به؛ باب: الکلام فی الاجتهاد و ما يتعلق به؛ باب: الکلام فی الحظر و الاباحة؛ باب: فى النافى المستصحب للحال. در دیباچه پس از توضیح شیوه خاص خود چنین می‌گوید: «فقد تحقق استبداد هذا الکتاب بطریق مجرده لا استعانه علیها بشی من كتب القوم المصنفه فی هذا الباب». در دیباچه از شافی و ذخیره، و جواب مسائل موصلیه اولی و کتاب مسائل خلاف اصول فقه خود یاد می‌کند و می‌گوید درباره اجماع، اخبار، قیاس، اجتهاد و دیگر مسائل اصول فقه، به تفاریق در مؤلفات و نوشته‌های خود سخن گفته‌ام با این حال تألیف این کتاب که اکنون در کار نوشتن آن هستم مورد نیاز فراوان است. آغاز: بسمله. الحمدالله حمدالشاکرین ... اما بعد فاننی رأيت ان املی كتابا متوسطا فی اصول الفقه لاینتهى بتطويل الى الاملال و لا بالاختصار الى الاخلال ... انجام: و لا يخجلنا بشيء مما سطرناه و ذكرناه عند الموافقه يوم الحساب و نشر الكتاب إنه سميع مجيب چاپ: با تصحیح ابوالقاسم گرجی، دو جلد، تهران، 1363ش، 1025صفحه [الذريعة 26/10؛ کتابشناسی اصول فقه شیعه، مهدی مهریزی، ص 75-76؛ مكتبة اميرالمؤمنين 494/2؛ مجمع علمی 57/1 و 59/1؛ دنا 496/5-497 (37 نسخه)]