شناسنامه کتابشناختی اثر
ذخیرة الملوک
zaxīrat-ol molūk
34
نسخه ثبتشده
از قرن 9 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/31468
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #31468
پدیدآور / مؤلف:
همدانی، علی بن محمد
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 16، ص 105
تا 107
زبان و قالب:
فارسی
ردههای موضوعی:
اخلاق
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
این کتاب در آداب ملوک، کشورداری، تهذیب اخلاق و تدبیر منزل است که به خواهش گروهی از پادشاهان و امیران و اشراف ساخته است و از نمونههای خوب نثر فارسی در قرن هشتم است. دارای ده «باب»: 1. شرایط احکام ایمان؛ 2. ادای حق عبودیت؛ 3. مکارم اخلاق و حسن خلق و وجوب تمسک پادشاه و حاکم بسیرت خلفاء راشدین؛ 4. حقوق والدین و زوج و زوجه و اولاد و عبید و اقارب و اصدقاء؛ 5. احکام سلطنت و امارت و ولایت و حقوق رعایا و شرایط حکومت و خطر عهده آن و وجوب عدل و احسان؛ 6. شرح سلطنت معنوی و اسرار خلافت انسانی؛ 7. بیان امر به معروف و نهی منکر؛ 8. بیان حقایق شکر نعمت و ذکر اصناف انعام و افضال؛ 9. بیان حقیقت صبر بر مکاره و مصایب دنیوی که ان از لوازم ولایت و سلطنت است؛ 10. مذمت کبر و غضب. این رساله چهار بار به ترکی در آمده و به لاتین و فرانسوی و اردو ترجمه شده است.
آغاز اثر
« بسمله. حمد بسیار و درود بی شمار، حضرت ملکی را که اسباب معاش سكان خطه ملک دنیوی را ... اما بعد، فيقول العبد ... علی بن شهاب الهمدانی ... که مدتی بود که جمعی از ملوک و حکام ... از این قبیل..التماس ... میکردند ... »
انجام اثر
« دواعی شهوات نفسانی ... و کثرت اعتراف معاصی آبروی ما بریخت نسأل الله العفو ... انه قریب مجیب الحمدلله وحده و السلام على من اتبع الهدى »
سوابق و چاپهای اثر
این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ این کتاب با انتساب به محمد پارسا در تهران، مرکز نشر دانشگاهی چاپ شده است.
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
نسخههای منزوی 1610/2
الذريعة 21/10
كشف الظنون 824/1
مشار فارسی 2404/2
احوال و آثار میر سید علی همدانی ص 97-104
یغما 241/4
دنا 492/5-493 (35 نسخه)
فهرستواره منزوی 455/6
متن فنخا
● ذخیرة الملوک / اخلاق / فارسی
zaxīrat-ol molūk
همدانی، علی بن محمد، 714 - 786 قمری
hamadānī, ‘alī ebn-e mohammad (1315 - 1385)
این کتاب در آداب ملوک، کشورداری، تهذیب اخلاق و تدبیر منزل است که به خواهش گروهی از پادشاهان و امیران و اشراف ساخته است و از نمونههای خوب نثر فارسی در قرن هشتم است. دارای ده «باب»: 1. شرایط احکام ایمان؛ 2. ادای حق عبودیت؛ 3. مکارم اخلاق و حسن خلق و وجوب تمسک پادشاه و حاکم بسیرت خلفاء راشدین؛ 4. حقوق والدین و زوج و زوجه و اولاد و عبید و اقارب و اصدقاء؛ 5. احکام سلطنت و امارت و ولایت و حقوق رعایا و شرایط حکومت و خطر عهده آن و وجوب عدل و احسان؛ 6. شرح سلطنت معنوی و اسرار خلافت انسانی؛ 7. بیان امر به معروف و نهی منکر؛ 8. بیان حقایق شکر نعمت و ذکر اصناف انعام و افضال؛ 9. بیان حقیقت صبر بر مکاره و مصایب دنیوی که ان از لوازم ولایت و سلطنت است؛ 10. مذمت کبر و غضب. این رساله چهار بار به ترکی در آمده و به لاتین و فرانسوی و اردو ترجمه شده است.
آغاز: بسمله. حمد بسیار و درود بی شمار، حضرت ملکی را که اسباب معاش سكان خطه ملک دنیوی را ... اما بعد، فيقول العبد ... علی بن شهاب الهمدانی ... که مدتی بود که جمعی از ملوک و حکام ... از این قبیل..التماس ... میکردند ...
انجام: دواعی شهوات نفسانی ... و کثرت اعتراف معاصی آبروی ما بریخت نسأل الله العفو ... انه قریب مجیب الحمدلله وحده و السلام على من اتبع الهدى
چاپ: این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ این کتاب با انتساب به محمد پارسا در تهران، مرکز نشر دانشگاهی چاپ شده است.
[نسخههای منزوی 1610/2؛ الذريعة 21/10؛ كشف الظنون 824/1؛ مشار فارسی 2404/2؛ احوال و آثار میر سید علی همدانی ص 97-104؛ یغما 241/4؛ دنا 492/5-493 (35 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 455/6]
نسخههای خطی این اثر
34 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
ملک
تهران
|
468 | ابراهیم بن فرج الله | 852ق | نستعلیق | 232 | شناسنامه ← |
| 2 |
دانشگاه
تهران
|
4303-ف | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 3 |
ملی
تهران
|
175-عکسی | بیکاتب | محتملاً قرن 9 | - | - | شناسنامه ← |
| 4 |
ملک
تهران
|
1134 | بیکاتب | قرن 9 | نستعلیق | 147 | شناسنامه ← |
| 5 |
دانشگاه
تهران
|
387/1-ف | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 263 | شناسنامه ← |
| 6 |
دانشسرای عالی-کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گرکانی
تهران
|
48 | بیکاتب | قرن 10 | نستعلیق، نسخ | - | شناسنامه ← |
| 7 |
دانشگاه
تهران
|
39-4741-ع | بیکاتب | ذیقعده 903ق | - | - | شناسنامه ← |
| 8 |
دانشگاه
تهران
|
4302-ف | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 9 |
ملک
تهران
|
4250/10 | ابوذر بن عبدالله سبزواری | 907ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 10 |
رضوی
مشهد
|
3464 | شیخ علی بن حمزة بن شیخ علی نایینی نخشبی | صفر 928ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 11 |
مجلس
تهران
|
57-طباطبائی | جعفر بن على الحسينى | 976ق | نستعلیق | 234 | شناسنامه ← |
| 12 |
دانشگاه
تهران
|
4304-ف | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 13 |
سلطنتی
تهران
|
175 | بیک محمد بن علاءالملک بایجی | 995ق | نستعلیق | 439 | شناسنامه ← |
| 14 |
مجلس
تهران
|
9466/100 | محمد قاسم | قرن 11 | نستعلیق | 2 | شناسنامه ← |
| 15 |
دانشگاه
تهران
|
2041-ف | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 16 |
دانشگاه
تهران
|
3829/7 | عزیز الله بن ناصرالدین رازی | قرن 11 | نستعلیق | 3 | شناسنامه ← |
| 17 |
ملی
تهران
|
عکسی بدون شماره | بیکاتب | 930ق | - | - | شناسنامه ← |
| 18 |
مرکز احیاء
قم
|
3513 | بیکاتب | قرن 10 یا 11 | نستعلیق | 229 | شناسنامه ← |
| 19 |
مجلس
تهران
|
10145 | عبدالصمد بن نوح الشلمانی | 2 ربیع الاول 1026ق | نسخ | 234 | شناسنامه ← |
| 20 |
دانشگاه
تهران
|
2007 | عبدالجیش بن محمد سیود کوی | 28 محرم 1029ق | نسخ | 206 | شناسنامه ← |
| 21 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
1194 | اسدالله بن مرتضی سلامی حسینی شهیر به میربیک | پنجشنبه 11 شوال 1031ق | نسخ | 157 | شناسنامه ← |
| 22 |
رضوی
مشهد
|
36070 | اسد الله بن مرتضی سلامی حسینی معروف به میرک | پنجشنبه 11 شوال 1031ق | نسخ | 157 | شناسنامه ← |
| 23 |
مرکز احیاء
قم
|
3597/12 | خان میرزا بن غیاث الدین الشریف | 17 ربیع الثانی 1106ق | نستعلیق | 143 | شناسنامه ← |
| 24 |
دانشگاه
تهران
|
10838 | ابوالحسن | 29 محرم 1136ق | نستعلیق | 320 | شناسنامه ← |
| 25 |
گلپایگانی
قم
|
4607-23/127 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق، نسخ | 102 | شناسنامه ← |
| 26 |
مرعشی
قم
|
7724/2 | مهدی | 1286ق | - | 111 | شناسنامه ← |
| 27 |
دائرة المعارف
تهران
|
175-عکسی | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 404 | شناسنامه ← |
| 28 |
دانشگاه
تهران
|
4116/6 | بیکاتب | 1299ق | نستعلیق | 8 | شناسنامه ← |
| 29 |
دانشگاه
تهران
|
9378/2 | احمد بن حاج محمد بن علی | 1311ق | نستعلیق | 22 | شناسنامه ← |
| 30 |
دانشگاه
تهران
|
292/1-ف | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 244 | شناسنامه ← |