نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

ذخیرة الملوک

zaxīrat-ol molūk
34 نسخه ثبت‌شده از قرن 9 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/31468
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #31468
پدیدآور / مؤلف: همدانی، علی بن محمد
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی: فنخا، ج 16، ص 105 تا 107
زبان و قالب: فارسی
رده‌های موضوعی: اخلاق

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

این کتاب در آداب ملوک، کشورداری، تهذیب اخلاق و تدبیر منزل است که به خواهش گروهی از پادشاهان و امیران و اشراف ساخته است و از نمونه‌های خوب نثر فارسی در قرن هشتم است. دارای ده «باب»: 1. شرایط احکام ایمان؛ 2. ادای حق عبودیت؛ 3. مکارم اخلاق و حسن خلق و وجوب تمسک پادشاه و حاکم بسیرت خلفاء راشدین؛ 4. حقوق والدین و زوج و زوجه و اولاد و عبید و اقارب و اصدقاء؛ 5. احکام سلطنت و امارت و ولایت و حقوق رعایا و شرایط حکومت و خطر عهده آن و وجوب عدل و احسان؛ 6. شرح سلطنت معنوی و اسرار خلافت انسانی؛ 7. بیان امر به معروف و نهی منکر؛ 8. بیان حقایق شکر نعمت و ذکر اصناف انعام و افضال؛ 9. بیان حقیقت صبر بر مکاره و مصایب دنیوی که ان از لوازم ولایت و سلطنت است؛ 10. مذمت کبر و غضب. این رساله چهار بار به ترکی در آمده و به لاتین و فرانسوی و اردو ترجمه شده است.
آغاز اثر
« بسمله. حمد بسیار و درود بی شمار، حضرت ملکی را که اسباب معاش سكان خطه ملک دنیوی را ... اما بعد، فيقول العبد ... علی بن شهاب الهمدانی ... که مدتی بود که جمعی از ملوک و حکام ... از این قبیل..التماس ... میکردند ... »
انجام اثر
« دواعی شهوات نفسانی ... و کثرت اعتراف معاصی آبروی ما بریخت نسأل الله العفو ... انه قریب مجیب الحمدلله وحده و السلام على من اتبع الهدى »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ این کتاب با انتساب به محمد پارسا در تهران، مرکز نشر دانشگاهی چاپ شده است.
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
نسخه‌های منزوی 1610/2 الذريعة 21/10 كشف الظنون 824/1 مشار فارسی 2404/2 احوال و آثار میر سید علی همدانی ص 97-104 یغما 241/4 دنا 492/5-493 (35 نسخه) فهرستواره منزوی 455/6

متن فنخا

● ذخیرة الملوک / اخلاق / فارسی zaxīrat-ol molūk همدانی، علی بن محمد، 714 - 786 قمری hamadānī, ‘alī ebn-e mohammad (1315 - 1385) این کتاب در آداب ملوک، کشورداری، تهذیب اخلاق و تدبیر منزل است که به خواهش گروهی از پادشاهان و امیران و اشراف ساخته است و از نمونه‌های خوب نثر فارسی در قرن هشتم است. دارای ده «باب»: 1. شرایط احکام ایمان؛ 2. ادای حق عبودیت؛ 3. مکارم اخلاق و حسن خلق و وجوب تمسک پادشاه و حاکم بسیرت خلفاء راشدین؛ 4. حقوق والدین و زوج و زوجه و اولاد و عبید و اقارب و اصدقاء؛ 5. احکام سلطنت و امارت و ولایت و حقوق رعایا و شرایط حکومت و خطر عهده آن و وجوب عدل و احسان؛ 6. شرح سلطنت معنوی و اسرار خلافت انسانی؛ 7. بیان امر به معروف و نهی منکر؛ 8. بیان حقایق شکر نعمت و ذکر اصناف انعام و افضال؛ 9. بیان حقیقت صبر بر مکاره و مصایب دنیوی که ان از لوازم ولایت و سلطنت است؛ 10. مذمت کبر و غضب. این رساله چهار بار به ترکی در آمده و به لاتین و فرانسوی و اردو ترجمه شده است. آغاز: بسمله. حمد بسیار و درود بی شمار، حضرت ملکی را که اسباب معاش سكان خطه ملک دنیوی را ... اما بعد، فيقول العبد ... علی بن شهاب الهمدانی ... که مدتی بود که جمعی از ملوک و حکام ... از این قبیل..التماس ... میکردند ... انجام: دواعی شهوات نفسانی ... و کثرت اعتراف معاصی آبروی ما بریخت نسأل الله العفو ... انه قریب مجیب الحمدلله وحده و السلام على من اتبع الهدى چاپ: این کتاب بارها به چاپ رسیده است؛ این کتاب با انتساب به محمد پارسا در تهران، مرکز نشر دانشگاهی چاپ شده است. [نسخه‌های منزوی 1610/2؛ الذريعة 21/10؛ كشف الظنون 824/1؛ مشار فارسی 2404/2؛ احوال و آثار میر سید علی همدانی ص 97-104؛ یغما 241/4؛ دنا 492/5-493 (35 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 455/6]

نسخه‌های خطی این اثر

34 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
ملک
تهران
468 ابراهیم بن فرج الله 852ق نستعلیق 232 شناسنامه ←
2
دانشگاه
تهران
4303-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
3
ملی
تهران
175-عکسی بی‌کاتب محتملاً قرن 9 - - شناسنامه ←
4
ملک
تهران
1134 بی‌کاتب قرن 9 نستعلیق 147 شناسنامه ←
5
دانشگاه
تهران
387/1-ف بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 263 شناسنامه ←
6
دانش‌سرای عالی-کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گرکانی
تهران
48 بی‌کاتب قرن 10 نستعلیق، نسخ - شناسنامه ←
7
دانشگاه
تهران
39-4741-ع بی‌کاتب ذیقعده 903ق - - شناسنامه ←
8
دانشگاه
تهران
4302-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
9
ملک
تهران
4250/10 ابوذر بن عبدالله سبزواری 907ق نستعلیق - شناسنامه ←
10
رضوی
مشهد
3464 شیخ علی بن حمزة بن شیخ علی نایینی نخشبی صفر 928ق نستعلیق - شناسنامه ←
11
مجلس
تهران
57-طباطبائی جعفر بن على الحسينى 976ق نستعلیق 234 شناسنامه ←
12
دانشگاه
تهران
4304-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
13
سلطنتی
تهران
175 بیک محمد بن علاءالملک بایجی 995ق نستعلیق 439 شناسنامه ←
14
مجلس
تهران
9466/100 محمد قاسم قرن 11 نستعلیق 2 شناسنامه ←
15
دانشگاه
تهران
2041-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
16
دانشگاه
تهران
3829/7 عزیز الله بن ناصرالدین رازی قرن 11 نستعلیق 3 شناسنامه ←
17
ملی
تهران
عکسی بدون شماره بی‌کاتب 930ق - - شناسنامه ←
18
مرکز احیاء
قم
3513 بی‌کاتب قرن 10 یا 11 نستعلیق 229 شناسنامه ←
19
مجلس
تهران
10145 عبدالصمد بن نوح الشلمانی 2 ربیع الاول 1026ق نسخ 234 شناسنامه ←
20
دانشگاه
تهران
2007 عبدالجیش بن محمد سیود کوی 28 محرم 1029ق نسخ 206 شناسنامه ←
21
شیخ علی حیدر
مشهد
1194 اسدالله بن مرتضی سلامی حسینی شهیر به میربیک پنج‌شنبه 11 شوال 1031ق نسخ 157 شناسنامه ←
22
رضوی
مشهد
36070 اسد الله بن مرتضی سلامی حسینی معروف به میرک پنج‌شنبه 11 شوال 1031ق نسخ 157 شناسنامه ←
23
مرکز احیاء
قم
3597/12 خان میرزا بن غیاث الدین الشریف 17 ربیع الثانی 1106ق نستعلیق 143 شناسنامه ←
24
دانشگاه
تهران
10838 ابوالحسن 29 محرم 1136ق نستعلیق 320 شناسنامه ←
25
گلپایگانی
قم
4607-23/127 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق، نسخ 102 شناسنامه ←
26
مرعشی
قم
7724/2 مهدی 1286ق - 111 شناسنامه ←
27
دائرة المعارف
تهران
175-عکسی بی‌کاتب قرن 12 نسخ 404 شناسنامه ←
28
دانشگاه
تهران
4116/6 بی‌کاتب 1299ق نستعلیق 8 شناسنامه ←
29
دانشگاه
تهران
9378/2 احمد بن حاج محمد بن علی 1311ق نستعلیق 22 شناسنامه ←
30
دانشگاه
تهران
292/1-ف بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 244 شناسنامه ←