دیوان ابن فارض

● دیوان ابن فارض / شعر / عربی d.-u ibn-i fāriḍ ابن فارض، عمر بن علی، 576 - 632 قمری ebn-e fārez, ‘omar ebn-e ‘alī (1181 - 1235) دیوانی معروف از شاعری عارف که او را همتای حافظ شیرازی در زبان فارسی دانسته‌اند. اشعاری که از وی در این دیوان آمده از دیرباز مورد توجه عرفا واقع شده است. سبط ایشان که علی نام داشته مقدمه‌ای بر دیوان ابن فارض به نام «عنوان الديوان» نوشته و در آن به شرح حال و مقامات جد خویش پرداخته و چند مکاشفه او را نقل نموده و از تاریخی که در این مقدمه به مناسبت یاد شده معلوم می‌شود که انشاء آن مقدمه پس از سال 710 بود و در اینجاست که نسخه‌بردارندگان از دیوان تصحیف و تحریف‌های زیاد کرده‌اند و من این دیوان را از روی نسخه‌ای که به خط ابن فارض پیش خودم بود و نزد پدرم شیخ کمال الدین محمد آن را یاد گرفته و با کمال دقت در تصحیح و یادگرفتن مطالب آن کوشش نمودم و ایشان از پدرش این دیوان را (مگر یک قصیده که در مکه انشاء فرموده) شنیده و بر وی خوانده بود و این دیوان را خود وی (ابن فارض) پس از ایام تجرید خویش در مصر مرتب کرده است. شیخ بهائی در جلد سوم کشکول تائیه‌ای به نام تائیه صغری از ابن فارض نقل نموده است. بر این دیوان شروح چندی نوشته شده و بعضی از آنها چاپ شده است. آغاز: آغاز مقدمه (عنوان الديوان): بسمله الحمدلله الذی اختص حبیبه الاسنی بمقام قاب قوسین اوادنى الخ. آغاز دیوان: سائق الاظعان يطوى البيد طى ×× منعما عرج على کتبان طی. چاپ: مصر، 1302 قمری، سنگی، رقعی، 96ص؛ مصر، سنگی، خشتی کوچک، 128ص [کشف الظنون 767/1؛ معجم سرکیس 201/1؛ الذریعة 27/9؛ فهرس المخطوطات المصورة 452/1؛ ریحانة الأدب 136/8؛ فهرست دارالکتب قاهره (چاپ 1964) 326/1 و (چاپ 1924) 130/3؛ فهرست ظاهریه (مجلد شعر تالیف دکتر عزت حسن) 194-202؛ الاوقاف العامة موصل 181/2؛ دنا 11/5-12 (46 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح دیوان ابن فارض = البحر الفائض فی شرح دیوان ابن الفارض؛ بورینی، حسن بن محمد (963-1024) 2- شرح دیوان ابن فارض؛ دحداح، رشید بن غالب (1813-1889) 3- شرح قصيدة ابن فارض اليائية (2 عنوان) 4- شرح دیوان ابن فارض (2 عنوان)