دیباچه شاهنامه

● دیباچه شاهنامه / تاریخ / فارسی dībāče-ye šāhnāme هرندی اصفهانی، حمزه بن محمد خان، ق 11 قمری harandī esfahānī, hamze ebn-e mohammad xān ( - 17c) وابسته به: شاهنامه؛ فردوسی، ابوالقاسم (329-416ق) اهداء به: سلطان محمد قطبشاه (989-1020ق) مؤلف، پس از مدتی تحقیق درباره شاهنامه حکیم فردوسی و تصحیح اشعار و لغات آن، بتشویق شخصی که به‌عنوان رسالت از هند به ایران آمده بود، به هند رفت و به بارگاه سلطان محمد قطب شاه بار یافت و نتیجه مطالعات و کاوش‌های سابق خود را در این کتاب نگاشت و بدو تقدیم نمود. این کتاب دارای یک «مقدمه» و چهار «فصل» و یک «خاتمه» است: مقدمه: در مدت عمر عالم و خلقت آدم و اختلاف اهل سیر؛ فصل 1. در فراهم آوردن شاهنامه؛ 2. احوال فردوسی و نظم شاهنامه؛ 3. بقایای حال فردوسی و سلطنت ایام محمود؛ 4. ذکر طبقات اربع ملوک عجم؛ خاتمه: در خاتمه کار سلطان محمود. در دیباچه می‌گوید در جوانی به گردآوری سروده‌های پیشینیان می‌پرداخت. در تصحیح هر دیوان خوض می‌کرد. خصوصاً در تصحیح و تتبع «شاهنامه» و ناگزیر شد به احوال حکیم فردوسی و رفتار محمود با ایشان بپردازد. از این روی «همت به جمع نسخ متعدد شاهنامه و کتاب‌های معین» گمارد. بدینجا رسید که آنچه در سبب سرودن شاهنامه و در پیوند حکیم با محمود گفته شده درست نیست و به نگارش این «دیباچه» پرداخت. آغاز: سپاس بیقیاس افزون از گردش روزگار و ستایش بیرون از کران و شمار خداوندی را ... انجام: چون این رساله به وقت بهار و شکار که ایام عیش و شادمانی و سبب نشاط و کامرانی بود رسید، ختم بر آن نمودیم. و الله اعلم بالصواب، و الیه المرجع و المآب. [دنا 1284/4]