شناسنامه کتابشناختی اثر
الدروع الواقية من الاخطار فيما يعمل مثله فى ايام كل شهر على التكرار
ad-durū‘-ul wāqīyya min-al iḫṭār fīmā ya‘mal miṯl-u-hū fī ayyām-i kull-i šahr ‘ala-t tikrār
35
نسخه ثبتشده
از قرن 9 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/27710
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #27710
پدیدآور / مؤلف:
ابن طاوس، علی بن موسی
تاریخ و سده تألیف:
641 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 14، ص 538
تا 541
زبان و قالب:
عربی
ردههای موضوعی:
دعا
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
این پنجمین کتاب دعای سید بن طاوس است و خود در سر آغاز کتاب این معنی را گوشزد کرده است. پیش از شروع به حمد له کتاب، جملههایی چند هست که با عنوان «بقول السيد الامام ...» آغاز میشود و در آن از سید نگارنده ستایش بسیار کرده است. از این دیباچه چند جملهای در آغاز کتاب «مهج الدعوات» و «المجتنی» نیز آمده است. گوینده آن بایستی یکی از شاگردان سید بن طاوس باشد. نگارنده خود در آغاز این کتاب میگوید: چون چهار جلد از مجلدات «مهمات فی صلاح المتعبد و تتمات مصباح المتهجد» را بدین ترتیب: اول و دوم به نام «فلاح السائل و نجاح المسائل» در اعمال شبانه روز در دو مجلد، سوم «زهرة الربیع» در دعاهای هفتگی، چهارم «جمال الاسبوع بكمال العمل المشروع» نگاشتم اکنون به این جلد پنجم پرداخته آن را «الدروع الواقیة» نامیدم. سپس فهرست بابهای بیست و چهار گانه آن را یاد نموده. تاریخ نگارش این کتاب چنانکه از پایان آن پیداست 641 میباشد و چون نخستین جلد این دوره یعنی «فلاح السائل» را در 635 نگاشته پس دانسته میشود در این شش سال سید بن طاوس مشغول نگارش این پنج جلد بوده. سید در سرآغاز «فلاح السائل» میگوید: دوره «تتمات» را در ده مجلد خواهم نوشت و در «کشف المحجة» چاپ نجف (1950) (ص137) میگوید: «آن را در بیست جلد خواهم نوشت و اکنون یازده جلد آن را تهیه کرده ام ...». لیکن صاحب الذریعه (ج8-178) مجلدات «تتمات المصباح» را هفده جلد شمرده یعنی غیر پنج جلد مذکور در بالا دوازده جلد دیگر از نگاشتههای دعائی ابن طاوس را در مجلدات تتمه مصباح به حساب آورده، بدین ترتیب: «اقبال» در سه مجلد، «اسرار الصلاة»، «الاسرار المودعة فی لساعات»، «مسالک المحتاج»، «مصباح الزائر کبیر»، «مصباح صغیر»، «الامان من الاخطار»، «مهج الدعوات»، «المجتنی» و «فتح الابواب». لیکن باید دانست که «اسرار الصلاة» کتابی است که بعدها به سید بن طاوس نسبت داده شده و در دیباچه آن بر خلاف آنچه در «فلاح السائل» (ن- 635) و «الدروع» (ن-641) گفته است، میگوید: «من تتمات را در پنج جلد نگاشتم: 1. فلاح السائل، 2. زهرة الربیع، 3. الدروع الواقیة، 4. الاقبال، 5. اسرار الصلاة و این جلد اخیر را تا زنده هستم آشکار نخواهم ساخت». گویا کسی که خواسته این کتاب را به سید نسبت دهد از ترتیب مجلدات «تتمات» اطلاع درست نداشته و شاید «الدروع الواقیة» را ندیده بوده که در اول آن اشکارا میگوید: «این جلد پنجم تتمات است». باید گفت سید در وقتی که «فلاح السائل» را آغاز کرده خیال نکرده است که میتواند تتمات را به بیش از ده جلد برساند از این روی نقشه ده جلد کشیده و فهرست آن را داده لیکن چنانکه دیدیم شماره آنها از ده جلد بالا رفته، و از جلد پنجم به بالا دیگر چندمین جلد بودن آن را یادآوری ننموده است. (علینقی منزوی)
این کتاب دارای بیست و دو «فصل» است: 1. صلاة بسورة الانعام فی اول ليلة من الشهر؛ 2. فیما یؤکل اول الشهر لئلا ترد له حاجة فیه؛ 3. فیما یعمل اول کل شهر من صلاة و دعاء و صدقة؛ 4. فیما یذکر من صوم داود علیه السلام؛ 5. فیما یذکر من صوم جماعة من الانبیاء علیهم السلام؛ 6. فیما یذکر من صيام اول خميس من كل شهر؛ 7. فیما یذکر فی أدب الصائم؛ 8 فیما یذکر فی سبب الصوم هذه الایام؛ 9. فیما یذکر فی الروایة فی هذه الایام؛ 10. تعیین اول خميس من الشهر؛ 11. فیما اذا صام خمیسان؛ 12. فیما یعمله الانسان اذا ضعف عن الصيام؛ 13. فی أنه یجزی مد من الطعام عن الیوم؛ 14. صیام أیام البیض من الشهر؛ 15. فضل قراءة سورة الاعراف فی كل شهر؛ 16. فضل قراءة سورة الانفال فی کل شهر؛ 17. فضل قراءة سورة النحل فی کل شهر؛ 18. فضل من يزور الحسين «ع» فی کل شهر؛ 19. أدعية ثلاثين فصلاً لكل يوم من الشهر؛ 20. رواية أخرى مثل تلک؛ 21. تعیین ایام الشهور؛ 22. اليوم الذي يرفع الأعمال فيه كل شهر
آغاز اثر
« احمد لله جل جلاله بما وهب لى من القدرة على حمده و أثنى عليه بلسان الاعتراف على توفيقى لتقديس مجده ... »
انجام اثر
« اقول ثم قال فی معناه يا من اذا وقف الوفود ببابه اقل الهمى شریدهم عن الاوطانى ... جرت الملوک ومن يؤمل رفده ×× و وقفت معیث ارى الندى و یرانی »
شروح، حواشی و منظومهها (در فنخا)
ادعیه ایام ماه (با ترجمه)؛ یزدی مشهدی، محمد معصوم بن محمد
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 146/8
دنا، ج 4، ص1166-1167
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● الدروع الواقية من الاخطار فيما يعمل مثله فى ايام كل شهر على التكرار / دعا / عربی
ad-durū‘-ul wāqīyya min-al iḫṭār fīmā ya‘mal miṯl-u-hū fī ayyām-i kull-i šahr ‘ala-t tikrār
ابن طاوس، علی بن موسی، 589 - 664 قمری
ebn-e tāvūs, ‘alī ebn-e mūsā (1194 - 1266)
تاریخ تألیف: 641ق
این پنجمین کتاب دعای سید بن طاوس است و خود در سر آغاز کتاب این معنی را گوشزد کرده است. پیش از شروع به حمد له کتاب، جملههایی چند هست که با عنوان «بقول السيد الامام ...» آغاز میشود و در آن از سید نگارنده ستایش بسیار کرده است. از این دیباچه چند جملهای در آغاز کتاب «مهج الدعوات» و «المجتنی» نیز آمده است. گوینده آن بایستی یکی از شاگردان سید بن طاوس باشد. نگارنده خود در آغاز این کتاب میگوید: چون چهار جلد از مجلدات «مهمات فی صلاح المتعبد و تتمات مصباح المتهجد» را بدین ترتیب: اول و دوم به نام «فلاح السائل و نجاح المسائل» در اعمال شبانه روز در دو مجلد، سوم «زهرة الربیع» در دعاهای هفتگی، چهارم «جمال الاسبوع بكمال العمل المشروع» نگاشتم اکنون به این جلد پنجم پرداخته آن را «الدروع الواقیة» نامیدم. سپس فهرست بابهای بیست و چهار گانه آن را یاد نموده. تاریخ نگارش این کتاب چنانکه از پایان آن پیداست 641 میباشد و چون نخستین جلد این دوره یعنی «فلاح السائل» را در 635 نگاشته پس دانسته میشود در این شش سال سید بن طاوس مشغول نگارش این پنج جلد بوده. سید در سرآغاز «فلاح السائل» میگوید: دوره «تتمات» را در ده مجلد خواهم نوشت و در «کشف المحجة» چاپ نجف (1950) (ص137) میگوید: «آن را در بیست جلد خواهم نوشت و اکنون یازده جلد آن را تهیه کرده ام ...». لیکن صاحب الذریعه (ج8-178) مجلدات «تتمات المصباح» را هفده جلد شمرده یعنی غیر پنج جلد مذکور در بالا دوازده جلد دیگر از نگاشتههای دعائی ابن طاوس را در مجلدات تتمه مصباح به حساب آورده، بدین ترتیب: «اقبال» در سه مجلد، «اسرار الصلاة»، «الاسرار المودعة فی لساعات»، «مسالک المحتاج»، «مصباح الزائر کبیر»، «مصباح صغیر»، «الامان من الاخطار»، «مهج الدعوات»، «المجتنی» و «فتح الابواب». لیکن باید دانست که «اسرار الصلاة» کتابی است که بعدها به سید بن طاوس نسبت داده شده و در دیباچه آن بر خلاف آنچه در «فلاح السائل» (ن- 635) و «الدروع» (ن-641) گفته است، میگوید: «من تتمات را در پنج جلد نگاشتم: 1. فلاح السائل، 2. زهرة الربیع، 3. الدروع الواقیة، 4. الاقبال، 5. اسرار الصلاة و این جلد اخیر را تا زنده هستم آشکار نخواهم ساخت». گویا کسی که خواسته این کتاب را به سید نسبت دهد از ترتیب مجلدات «تتمات» اطلاع درست نداشته و شاید «الدروع الواقیة» را ندیده بوده که در اول آن اشکارا میگوید: «این جلد پنجم تتمات است». باید گفت سید در وقتی که «فلاح السائل» را آغاز کرده خیال نکرده است که میتواند تتمات را به بیش از ده جلد برساند از این روی نقشه ده جلد کشیده و فهرست آن را داده لیکن چنانکه دیدیم شماره آنها از ده جلد بالا رفته، و از جلد پنجم به بالا دیگر چندمین جلد بودن آن را یادآوری ننموده است. (علینقی منزوی)
این کتاب دارای بیست و دو «فصل» است: 1. صلاة بسورة الانعام فی اول ليلة من الشهر؛ 2. فیما یؤکل اول الشهر لئلا ترد له حاجة فیه؛ 3. فیما یعمل اول کل شهر من صلاة و دعاء و صدقة؛ 4. فیما یذکر من صوم داود علیه السلام؛ 5. فیما یذکر من صوم جماعة من الانبیاء علیهم السلام؛ 6. فیما یذکر من صيام اول خميس من كل شهر؛ 7. فیما یذکر فی أدب الصائم؛ 8 فیما یذکر فی سبب الصوم هذه الایام؛ 9. فیما یذکر فی الروایة فی هذه الایام؛ 10. تعیین اول خميس من الشهر؛ 11. فیما اذا صام خمیسان؛ 12. فیما یعمله الانسان اذا ضعف عن الصيام؛ 13. فی أنه یجزی مد من الطعام عن الیوم؛ 14. صیام أیام البیض من الشهر؛ 15. فضل قراءة سورة الاعراف فی كل شهر؛ 16. فضل قراءة سورة الانفال فی کل شهر؛ 17. فضل قراءة سورة النحل فی کل شهر؛ 18. فضل من يزور الحسين «ع» فی کل شهر؛ 19. أدعية ثلاثين فصلاً لكل يوم من الشهر؛ 20. رواية أخرى مثل تلک؛ 21. تعیین ایام الشهور؛ 22. اليوم الذي يرفع الأعمال فيه كل شهر
آغاز: احمد لله جل جلاله بما وهب لى من القدرة على حمده و أثنى عليه بلسان الاعتراف على توفيقى لتقديس مجده ...
انجام: اقول ثم قال فی معناه يا من اذا وقف الوفود ببابه اقل الهمى شریدهم عن الاوطانى ... جرت الملوک ومن يؤمل رفده ×× و وقفت معیث ارى الندى و یرانی
[الذريعة 146/8؛ دنا، ج 4، ص1166-1167]
شرح و حواشی:
1- ادعیه ایام ماه (با ترجمه)؛ یزدی مشهدی، محمد معصوم بن محمد
نسخههای خطی این اثر
35 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
شورا
تهران
|
8932/37 | محمد بن علی بن حسن جباعی | شنبه 18 شوال 852ق | نسخ | 4 | شناسنامه ← |
| 2 |
مرعشی
قم
|
1567 | ابونصر بن ابی سعید شریف | 3 صفر 957ق | نسخ | 413 | شناسنامه ← |
| 3 |
مرعشی
قم
|
442/3 | بیکاتب | 964ق | نسخ | 61 | شناسنامه ← |
| 4 |
رضوی
مشهد
|
12157 | علی بن قاسم حسینی عریضی | جمادی الثانی 977ق | نسخ | 125 | شناسنامه ← |
| 5 |
رضوی
مشهد
|
19601 | نورالدین علی قمی | 982ق | نسخ | 80 | شناسنامه ← |
| 6 |
رضوی
مشهد
|
20528 | بیکاتب | اواخر قرن 11 | نسخ | 204 | شناسنامه ← |
| 7 |
عمومی اصفهان (فرهنگ سابق)
اصفهان
|
2813/5 | بیکاتب | قرن 11 | - | - | شناسنامه ← |
| 8 |
دانشگاه
تهران
|
2523/5-ف | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 9 |
الهیات
تهران
|
228/2 | بیکاتب | قرن 11 | نسخ | 6 | شناسنامه ← |
| 10 |
مدرسه جعفریه
قائن
|
87/2 | احمد بن محمد بن ماجد نجفی | 1033ق | نسخ | 66 | شناسنامه ← |
| 11 |
نمازی
خوی
|
9/3 | ابو مسلم بن محمد علی جشوقانی | 1040ق | ثلث | - | شناسنامه ← |
| 12 |
ملک
تهران
|
790 | بیکاتب | 1042ق | نسخ | 104 | شناسنامه ← |
| 13 |
علامه طباطبائی
شیراز
|
681/2 | حافظ نورالدین محمد ولد ملاجیون ابن شیخ محمد | رمضان 1056ق | نسخ | 56 | شناسنامه ← |
| 14 |
دانشگاه
اصفهان
|
111/2 | راشد بن محمد بن شاه ولی | 1056ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 15 |
دانشگاه
تهران
|
896 | بیکاتب | 5 جمادی الثانی 1081ق | نسخ | 59 | شناسنامه ← |
| 16 |
مرکز احیاء
قم
|
2723 و 2166عکسی | سدید بن قطب الدین | 1084ق، استکتاب علم الهدی محمد بن محمد بن مرتضی | نسخ | 75 | شناسنامه ← |
| 17 |
رضوی
مشهد
|
3317 | خضر بن زیاره فرج آل حسینی الجزایری اصفهانی | 1084ق | نسخ | 95 | شناسنامه ← |
| 18 |
رضوی
مشهد
|
6893 | بیکاتب | ربیع الثانی 1092ق | نسخ | 252 | شناسنامه ← |
| 19 |
شورا
تهران
|
12440/1 | محمد شفیع | جمادی الثانی 1093ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 20 |
ملک
تهران
|
5778 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 21 |
رضوی
مشهد
|
38159 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 63 | شناسنامه ← |
| 22 |
گلپایگانی
قم
|
3368-17/148 | ابن علینقی علیخان | دهه آخر جمادی الاول 1102ق | نسخ | 79 | شناسنامه ← |
| 23 |
رجائی مغزی (کتابخانه)
مشهد
|
بدون شماره | غیاث الدین محمد بن عبدالمطلب العلائی | دوشنبه 5 صفر 1108ق | - | - | شناسنامه ← |
| 24 |
شورا
تهران
|
15925 | محمد کاظم بن ملا محمد | شنبه 12 ربیع الثانی 1120ق | نسخ | 86 | شناسنامه ← |
| 25 |
شورا
تهران
|
7348/1 | محمد حسنی | یکشنبه 15 جمادی الثانی 1204ق | نسخ | 106 | شناسنامه ← |
| 26 |
رضوی
مشهد
|
32868 | محمد بن موسی لکهنوی | 1207ق | نسخ | 41 | شناسنامه ← |
| 27 |
سپهسالار
تهران
|
5642/2 | عیسی بن علی دزفولی | یکشنبه 4 رجب 1252ق | نسخ | 97 | شناسنامه ← |
| 28 |
رضوی
مشهد
|
38818 | حسن بن محمد باقر حائری اصفهانی | 11 رمضان 1307ق | نسخ | 55 | شناسنامه ← |
| 29 |
فیضیه
قم
|
1890/1 | ابوتراب بن عبدالله | 1340ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 30 |
گلپایگانی
قم
|
6793-34/163 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 103 | شناسنامه ← |