الدر النظیم فی خواص سور القرآن الکریم

● الدر النظیم فی خواص سور القرآن الکریم / علوم قرآن / عربی ad-durr-un naẓīm fī xawāṣṣ-i suwar-il qurʾān-il karīm ابن خشاب یمنی، محمد بن احمد، - 650؟ قمری ebn-e xaššāb-e yamanī, mohammad ebn-e ahmad (- 1253) در خاصیت خواندن هر یک از آیه‌های قرآن و فضایل آن و تفسیر معنی هر یک از پیشاوندها (فواتح) سوره‌ها و جز آن. نگارنده در دیباچه می‌گوید: این کتاب را برای جمع میان مطالب دو کتاب «البرق اللامع» ابوبکر غسانی ادیاشی و «خواص الآیات و الفواتح» ابوحامد غزالی (م-505) نگاشتم و آن را «الدرالنظیم» نامیدم. چلبی می‌گوید: نگارنده این کتاب ابوعبدالله محمد بن احمد بن عبدالله بن سهیل خزرجی معروف به ابن الخشاب یمنی [تاریخ وفات او در هدیة العارفین و برخی منابع دیگر 567 ضبط شده که ظاهراً اشتباه ناشی از اختلاط با وفات ابن خشاب، عبدالله بن احمد است] است و آن را مختصری است منسوب به یافعی و این مختصر به اندازه نیم اصل می‌باشد. لیکن صاحب ذریعه در عنوان «الدر النظیم» فارسی می‌گوید: عربی آن را ابومحمد عبدالله بن سعد بن علی بن سلیم بن فلاح یمنی یافعی شافعی نگاشته. می‌توان گفت که فکر خاصیت داشتن حروف بعد از غزالی تکامل یافته تا در قرن نهم به صورت مذهب مستقل حروفیه در آمده و بنابراین ابن خشاب سخنان غزالی را تکمیل کرده و یافعی نیز چیزهایی بر آن افزوده و سیاستمداران دوره صفویه برای استفاده از نام یافعی شافعی کتاب او را گرفته، چیزهایی مانند نقل از ائمه شیعه و ستایش ایشان بر آن افزوده و به نام وی به فارسی گردانیده‌اند. چندین بار و به دست چند نفر ترجمه و شرح شده است و از نظر رواج و محبوبیت این گونه مطالب میان عامه مردم یکی از متأخران این کتاب را به فارسی گردانیده و چیزهایی بر آن افزوده و بدون اینکه از نگارندگان اصلی نامی برد آن را به خود نسبت داده است. (علینقی منزوی) در یک مقدمه مشتمل بر چند فصل فی فضائل القرآن و تلاوته؛ فصل: فی الدعاء عند ختم القرآن؛ فصل: فی فضل البسملة؛ فصل: فی آداب القرائة. پس از آن خواص سوره‌ها را به ترتیب از اول قرآن تا آخر ذکر می‌کند: سورة الفاتحة: و هی السبع المثانی و ام القرآن والاجماع علی انها مکیة سورة البقرة مدنیة و یسمی بالفسطاط للاجتماع کثیرمن الآیات والعجائب و الاحکام و القصص فیها. آغاز: بسمله الحمدلله الذی اطلع من آفاق کتابه العزيز نيران اوضاع الغرر وصفه بآثار الكرامات ... وبعد فان الله سبحانه وتعالى جعله كتابه ... انجام: حفظوا من الجن و ام الصبيان و الانس و الهوام و من قرأها عند الدخول على السلطان يأمن شره بقدرة الله تعالى و حسبنا الله و نعم الوكيل و صلى الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين و الحمدلله رب العالمين حمد الشاكرين حمداً يوافى و يكافى مزیده. چاپ: الدر النظيم عربی به سال‌های 1282 و 1315 و بعد از آن نیز چاپ شده [دنا 1109/4؛ الذریعه ج 7 -ص 270 و ج 8-ص 83-85؛ کشف الظنون 481/1؛ الاوقاف العامة بغداد 106/1؛ معجم المطبوعات العربية 1952/2؛ الذريعة 83/8؛ هدية العارفين 97/2؛ برای نسخه‌های بیشتر بنگرید به اثر بعدی]