الدر المکنون فی شرح دیوان المجنون

● الدر المکنون فی شرح دیوان المجنون / ادبیات / عربی ad-durr-ul maknūn fī š.-i d.-il majnūn کاشانی، حبیب الله بن علی مدد، 1262 - 1340 قمری kāšānī, habīb-ol-lāh ebn-e ‘alī madad (1846 - 1922) وابسته به: دیوان مجنون عامری = اخبار المجنون و اشعاره؛ مجنون، قیس بن الملوح (- 68ق) شرحی است نسبتاً مبسوط با عناویی «ص، ش» (اصل، شرح) بر دیوان معروف مجنون عامری (لیلی و مجنون) نگاشته شده در پاسخ شخصی که از عشق و حقیقت آن و مهمترین دیوان عاشقان پرسیده و مؤلف به درخواست وی این دیوان را انتخاب و شرح کرده است. این شرح را کاشانی در پانزده سالگی و با نداشتن هیچ شرحی برای دیوان نوشته، و در آغاز اشاره اجمالی شده است به عشق و حال عاشقان راستین از دید عرفان پس از آن به شرح می‌پردازد و بیشتر به مفردات لغوی و مطالب ادبی ابیات اشاره دارد و گاهی ابیاتی فارسی مناسب گفته‌ها می‌آورد. شارح در مقدمه می‌گوید: «قد سألنی بعض من الأصدقاء عن حقيقة العشق فأجبته بأنه هی الحالة ... ثم سألنی عن دواوین العاشقین أی دیوان منها أدخل فی ذلك؟ فقلت دیوان قیس بن الملوح العامری المعروف بالمجنون المفتون بلیلی العامریة، فانه قد اشتهر بعشقها فی النواحی و الأقطار و البقاع و الأمصار و قد تحمل فیالعشق شدائد المحن ... و قد قلت نسخته فی النسخ ولا تخلو عن غلط كتابة بل عن اشكال فی بعض أبیاتها و صعوبة، فمن علینا بشرح علیه ينتفع منه المبتدی و يستفید منه المنتهی، فأجبت سؤله و حتمت علی نفسی أن اشرحه شرحاً متوسطاً حاوياً للفرائد و خالياً عن الحشو و الزواید و أنا حین الشروع ابن خمس عشر سنة و لم یحضرنی شرح من شروح هذا الدیوان و لا من یساعدنی علیه من الاخوان ... و سمیته بالدر المكنون فی شرح دیوان المجنون و رسمت أصله بالصاد و الشرح بالشین». آغاز: بسمله، و به ثقتی حمداً لسبوح مهیمن احترقت بشعلة من شعلات نيران مودته قلوب مجانين أحبائه العاشقین و حمداً لمحمود قدیم غرقت فی قطرة من قطرات بحار محبته أفئدة أودائه المستاقین ... انجام: ان الشعراء قد كنوا عن مطلق العاشق بالمجنون و عن مطلب المعشوق بليلى اذ لم يتعرض لذكر حالهما فی كتاب معتبر و تاریخ معتمد علیه و انما اشتهرت حكايتهما فی ألسنة العوام و لا یخفی ان هذا القول بعید عن الأفهام فالحمد لله على الاتمام و علی محمد و آله الصلوة و السلام. [دنا 1102/4]