داستان اشرف خان حاکم عربستان

● داستان اشرف خان حاکم عربستان / داستان / فارسی dāstān-e ašraf xān hākem-e ‘arabestān معیرالممالک، دوست محمد بن دوستعلی، 1273 - 1331 قمری mo‘ayyer-ol-mamālek, dūst mohammad ebn-e dūst‘alī (1857 - 1913) نمایشنامه‌ای است در چهار مجلس، که مؤلف در آن شرح حالات اشرف خان حاکم را تصویر کشیده است. اشرف خان مدت سه سال حاکم عربستان بوده و در سال 1322ق برای مفاصا حساب به دارالسلطنه تهران احضار شده و بعد از حسابرسی سختی که از وی به عمل آمده او توانسته با زحمات زیاد مجدداً خلعت حکومت پوشیده و به مقر حکومت خود (عربستان) مراجعت نماید. در کتاب حاضر جزئیات وقایع مذکور به صورت نمایش‌نامه‌ای از زبان اشخاص بیان شده است. اشخاصی که نامشان در این نمایش‌نامه آمده و صاحب نقش هستند عبارتند از: اشرف خان حاکم، کریم آقا خواهر زاده اشرف خان، قربان بیک ناظر، حسن بیک فراش خلوت، آقا شخص اول دولت، میرزا طراز خان مستوفی، الله داد بیک فراش خلوت آقا، میرزا عبدالرحیم محرر، فراشان شاهی و نایب کدخدا. مؤلف میرزا دوست محمد معیرالممالک (1273-1331)، پسر دوست علی خان معیر الممالک (1236-1299)، است که او برای زن خود عصمة الملوک دختر ناصرالدین شاه ساخته و در نوروز باو پیشکش کرده است. چنین کتابی را از ملکم هم دانسته اند ... آغاز: سرگذشت اشرف خان حاکم عربستان در ایام توقف او در طهران که در 1232ق به پایتخت احضار میشود و حساب سه ساله ولایت را پرداخته مفاصا می‌گردد و بعد از زحمات زیاد دوباره خلعت ... ای نام تو بهترین سرآغاز ×× بی نام تو نامه کی کنم باز / ای کارگشای هر چه هستند ×× نام تو کلید هر چه بستند. مجلس اول اشرف خان روز اول ورود به پای تخت چکمه بپا به حضور مبارک شرفیاب شده از آنجا بلافاصله به خدمت شخص اول رسیده ... [فهرستواره فارسی 335/1؛ نسخه‌های منزوی 3687/5؛ دنا 1069/4]