احسن الكبار فی معرفة الائمة الاطهار

● احسن الكبار فی معرفة الائمة الاطهار / تاریخ معصومین / فارسی ahsan-ol kebār fī maʻrefat-el a’emmat-el athār حسنی ورامینی، محمد بن ابی زید، ق8قمری hasanī varāmīnī, mohammad ebn-e abī zeyd ( - 14c) تاریخ تألیف: 743ق؛ محل تألیف: فیروزان (فیروزان) هفتاد و هشت باب است در احوال و فضایل و احتجاجات و معجزات و تاریخ ولادت و وفات ائمه طاهرین (ع). در این کتاب ادله فراوانی از کتاب و سنت و عقل در امامت و پاسخ مدعیان امامت آورده است. این کتاب بنا به گفته مؤلف به درخواست جماعتی از دوستان و محبان خاندان اهل بیت تألیف شده و در الذریعة گوید که به دستور شاه طهماسب صفوی نوشته شده، اما این گفته درباره تلخیص احسن الکبار زواره ای درست است نه این کتاب. از متن کتاب برمی‌آید که مؤلف در سال‌های 743-741 به نگارش و تنظیم آن اشتغال داشته است. وی در باب چهاردهم بدعت هفتادم می‌نویسد: «در دیباچه کتاب نام این رساله جلالیه کردم اما در واقعه پیری بنده را گفت که این رساله را احسن الکبار نام کن چون این سخن از غیب آمدم اشاره وی قبول کردم». علی بن حسن زواره‌ای (زنده در 947) به دستور شاه طهماسب این کتاب را تلخیص و مطالبی بر آن افزوده و به «لوامع الانوار الی معرفة الائمة الاطهار» نامیده است. آغاز: سپاس و حمد آفریدگاری که منزه است از کل اشیا کس بدو نماند واو بکس نماند الایة لیس کمثله شی و هو السمیع البصیر ... اما بعد بدانکه جماعتی از دوستان که جلیس و انیس این ضعیف بودند ... ازین کمترین درگاه العبد الكاتب المترجم محمد بن ابی زید عربشاه بن ابی زید الحسنى العلوى الورامینیعفا الله عنهم در خواستند که البته انتخابی روشن از کتب علماء سلف در امامت ایشان بیان کن چنانکه بفهم عوام برسد این ضعیف ... خواستم که مختصری بنیاد نهم عروس غواص خاطر نگذاشت و در بحار فکر غوطه خورد چندان در لالی بدست آورد که دو مجلد تحمل آن نتواند کرد و اسم این رساله را احسن الكبار فی معرفة ائمه الاطهار کردم ... در هفتاد و هشت باب اکنون مبدا کنیم بفهرست این رساله ... انجام: لاجرم در بحار فکر غواصی کرد چند در لالی بدست آورد و از کتب علماء سلف که آنرا در سلک عبارت کشیده اند استخراج کرد ائمه دین و علماء یقین اند کثر الله ... تم بالخير و الاقبال. چاپ: آقای سعید وزیری، نقد و تفسیری از آن را در دانشگاه آزاد ورامین در سال 1374ش، ارائه و در 83 ص ارائه کرده است. ولی اصل کتاب چاپ نشده است. [ ذریعه ج 288/1 و ج 361/18 - روضات الجنات ص 394؛ نامه 251 و 258؛ مجله ادبیات مشهد س 7 ش 4؛ راهنمای کتاب 8706/17؛ فهرستواره منزوی 1536/3 و 76/9 ]