خصائص الائمة الاثنی عشر

● خصائص الائمة الاثنی عشر = خصائص امیرالمؤمنین علی (ع) / تاریخ معصومین / عربی xaṣā’iṣ-ul a’immat-il iṯnā ‘ašar = xaṣā’iṣ-u amīr-il- mu’minīn ‘alī شریف الرضی، محمد بن حسین، 359 - 406 قمری šarīf-or-razī, mohammad ebn-e hoseyn (971 - 1016) تاریخ تألیف: 383ق سید شریف به درخواست فرزند خویش، با این دفتر شالوده سرگذشت‌نامه‌ای را ریخته بود و می‌خواست سرگذشت و زندگی دوازده پیشوای شیعی را در آن بنویسد ولی پس از نوشتن سرگذشت امیر مؤمنان علی به نگارش نهج البلاغه پرداخت و این نامه را به پایان نبرد. او در دیباچه می‌گوید از من خواستی در سرگذشت و اندیشه دوازده امام بنویسم گرفتاری روزگار نگذاشته بود. تا اینکه بزرگی می‌خواست از من نکوهش کند و در شام عرفه سال 383 بود که من به مشهد موسی بن جعفر و محمد بن علی بن موسی می‌رفتم او به من برخورد و پرسید کجا می‌روی گفتم به آن دو مشهد می‌روم، او گفت تا کی این کار! او می‌خواست بگوید که همه موسوی‌ها به وقف می‌گویند و از قطع برائت دارند. با اینکه می‌دانست من امامی هستم چنین گفت و می‌خواست به من بد گوید به او پاسخی دادم و عزم کردم این کتاب را بنویسم. او پس از نوشتن سرگذشت علی (ع) به گردآوری نهج البلاغه پرداخت و دیگر گرد این کتاب نگشت (آغاز نهج). او تنها چند باب و فصلی از خصائص علی (ع) و سخنان او را آورد و همه آن نزدیک 1500 بیت است و یک سوم آن سخنان کوتاه علی (ع) است (الذریعه 164: 7؛ کنتوری ص 205). او در آغاز نهج که در رجب 400 به انجام رسید می‌گوید که من در جوانی به نوشتن کتابی در «خصائص الائمه» می‌پرداختم که اخبار دلپسند و سخنان نغز و گوهرین آنها در آن بود و روی چه غرضی بود در آغاز آن گفته‌ام. من از یاد کردن خصائص علی بیاسودم و گرفتاری‌های روزگار هم نگذاشته بود که آن را پایان برم. در پایان آن سخنان کوتاه خردمندانه علی (ع) را آوردم و دسته‌ای از یاران و برادران من آنرا که بدیدند پسندیدند و از من درخواستند که گزیده سخنان علی را در همه فنون از خطب و کتب و پندها و آداب در کتابی جداگانه که در آثار پیشینیان آن را مانندی نباشد گرد آورم - در چند جای آن «قال السيد الرضى ابوالحسن» یا «قال الشریف ابوالحسن» و مانند اینها دیده می‌شود که نویسندگان بر اینها «ره» یا «رض» افزوده‌اند. سید رضی چنانکه از این نامه برمی‌آید دلباخته سخنان علی(ع) بوده است چنان‌که از گفته او در پایان آن پیدا است. نوری در مستدرک (369: 3) از این خصائص یاد نمود و در طرف ابن طاوس و بحار مجلسی و کشف الظنون چلبی (آن‌جایی‌که از نهج گفتگو می‌دارد) یاد گردیده. اردبیلی در حدیقة الشیعه و نگارنده دمعه ساکبه آن را از سید مرتضی پنداشتند و درست نیست. حر عاملی در اجازه خود به شیخ محمد فاضل بن محمد مهدی مشهدی در طوس به سال 1085 رشته سند روایت خصائص را چنین یاد کرد: از شاذان قمی از احمد بن محمد موسوی از ابن قدامه از رضی و نیز از ابن شهر آشوب از ذی الفقار بن معد حسینی از محمد بن علی حلوانی از همان رضی (ص 161 اجازات بحار). (دانش پژوه) آغاز: بسمله و به ثقتی. كنت حفظ الله علیک دینک و قوی فی ولاء العترة یقینک سألتنی ان اصنف لک کتابا یشتمل علی خصائص اخبار الائمة الاثنی عشر ... علی ترتیب ایامهم و تدریج طبقاتهم ذاكرا اوقات موالیدهم و مدد اعمارهم و تواریخ وفاياتهم و مواضعه قبورهم و اسامی امهاتهم و مختصرا من فضل زیاراتهم ثم موردا طرفا من جوابات المسائل التي سئلوا و استخرجت اقاویلهم فيها و لمعا من اسرار احاديثهم و ظواهر و بواطن اعلامهم و نبذا من الاحتجاج في النص عليهم و حقيقة البرهان في الاشارة اليهم. انجام: قال الشریف الرضى ذوالحسبين (ابوالحسین رضی الله عنه) ره و لو لم يكن في هذه الفقرات المذكورة الا هذه الكلمة الاخيرة لكفى بها لمعة ثاقبة و حكمة بالغة و لا عجب ان تفيض الحكمة من ينبوعها و تزهر البلاغة فى ربيعها (الحمدلله الذي تم هذا (هذه ؟) الكلمات التى لا ياتيها الباطل). چاپ: بیروت، انتشارات اعلمی؛ مكتبة الحيدرية؛ 1406ق؛ نجف اشرف، 1368ق؛ قم، 1395ق؛ مشهد، آستان قدس رضوی، 1406ق [الذریعه 164/7-165؛ كشف الحجب و الاستار ص 205؛ ذخائر التراث العربي الاسلامی 612/1؛ دنا 874/4 (12 نسخه)]