حياة الحيوان الكبرى (مختصر)

● حياة الحيوان الكبرى (مختصر) / طبیعیات / عربی ḥayāt-ul ḥayawān-ul kubrā (muxtaṣar(- وابسته به: حياة الحيوان الکبری؛ دمیری، محمد بن موسی (742-808) مختصرکننده شناخته نشد، اما احتمالاً در قرن 10 می‌زیسته است. مختصری است از «حياة الحيوان الکبری» دمیری که همانند اصل آن به ترتیب الفبا مرتب شده و ذیل هر حیوانی با عناوین «فائدة، الحکم، الامثال، الاشعار، الخواص و التعبير» خصوصیات، فوائد، احکام شرعی، اشعار و ضرب‌المثل‌های مرتبط، خواص پزشکی و تعبیر در خواب دیدن هر حیوان بیان شده است. میزان حذفیات در این به نسبت سایر تلخیص‌های حياة الحيوان بسیار ناچیز است، اما گاهی اسامی برخی حیوانات را که دمیری در کاتب خود ذکر نکرده به طور مفصل آورده و گاهی نیز مطالبی افزون بر دمیری بیان کرده است؛ به عنوان مثال ضمن ماده «الاوز» همان مطالب دمیری درباره اخبار خلفاء از پیامبر (ص) تا زمان ملک منصور قلاون (-689ق) آمده، اما بعد انقراض خلافت عباسی، اخبار خلفای عباسی که از 659ق در مصر به حکومت رسیدند [از المستنصر بالله احمد بن الظاهر بالله عباسی تا المستکفی بالله سلمان بن المتوکل علی الله (845ق.-؟)] نیز به تفصیل به اصل کتاب افزوده شده و پس از آن مطالب موجز دمیری در خصوص خلفای فاطمی، ایوبی و چرکسی (اتراک) بیان شده است، سپس به تفصیل همان خلفاء پرداخته و اخبار خلفای بعد از ملک منصور قلاون [از اشرف خلیل بن قلاون تا ملک اشرف قانصوه غوری (850-922ق.)] نیز به اصل کتاب اضافه شده و این بیانگر آن است که مؤلف کتاب حاضر احتمالاً معاصر ملک اشرف قانصوه بوده یا پس از او می‌زیسته است.