حقيقة العرفان

● حقيقة العرفان = شرح حديث هل رأيت رجلاً = تراب الألباب / عرفان و تصوف، شرح حدیث / فارسی ḥaqīqat-ul ‘irfān = š.-u ḥadīṯ-i hal ra’ayta rajul-an = turāb-ul albāb تنکابنی، محمد بن سلیمان، 1234 - 1302 قمری tonekābonī, mohammad ebn-e soleymān (1819 - 1885) اهدا به: صدر اعظم مشیرالدوله حاجی میرزا حسین خان در شرح حدیث «هل رایت رجلا ... قال انا الطین» ساخته است. از قصص العلماء او برمی‌آید که میرزای قمی شرحی بر این حدیث نوشته و آخوند ملا علی نوری در حاشیه خود بر این شرح از سخنان قمی خرده گرفته و خود تنکابنی در شرح بر این شرح بدان پاسخ گفته است و این شرح او به عربی و شصت چهارمین کتاب او است و شصت و پنجمین کتاب تنکابنی شرح فارسی او است بر این حدیث که همین کتاب باید باشد. او در این رساله می‌گوید: «و حقیر فقیر در سالف زمان شرحی مفصل به لسان عرب بر این حدیث نگاشته و افکار علمای راسخین با اظهار صحت و سقم آن به حسب فکر قاصر در آن مندرج ساخته اکنون به واسطه شداید سفر و نیافتن اسباب فتح اغلاق این باب کما هو حقه ننموده بلکه نمونه‌ای از مفاد این کلام به حسب اقتضای مقام ایراد کرده‌ام». تنکابنی در دیباچه به آن نام «حقیقة العرفان» داده است. آغاز: بسمله. دره بیضا ضیابخش دیده ارباب معرفت و یقین است و غره قمر اعتلا که سناء آن پرتو افکن جبین مبین عارفین است ... سپس سپاس چنین گوید ... ابن سلیمان الطبيب محمد التنكابنی انجام: فالرجاء من علة العلل انفتاح ابواب الفتوح و الانشکاف و صفاء الادراک فی تحقیق مراحله و توضیح مغالقه و الله هو الولی قد فرغ من تسوید هذه الاوراق العبد المذنب المفتاق فی دارالخلافة الطهران فی الثانی من جمادی الثانی فی سنة 1291 من الهجرة النبوية على هاجره الف سلام و تحية. [فهرستواره منزوی 311/7]