حقائق التأویل

● حقائق التأویل / تفسیر / عربی haqā’iq-ut ta’wīl عبدالرزاق کاشی، عبدالرزاق بن احمد، - 736؟ قمری ‘abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad ( - 1336) اهداء به: غیاث الدین محمد فرزند خواجه رشید الدین فضل الله همدانی از تفاسیر ممتاز است و ترتیب آن شبیه به مجمع البیان طبرسی ابتداء آیه را نوشته پس از آن بحث لغت و بعد معانی بیان و بعد تفسیر و اخیراً تاویلی را ذکر کرده و در هر یک از این قسمت‌ها مطالب مفیده ایراد می‌نماید. در قسمت تأویل در بعضی موارد با تأویلات ملا عبدالرزاق کاشانی بالاجمال تطبیق شده مطابق درآمد. چون تاریخ این تألیف و مؤلف در دست نیست معلوم نمی‌شود کدام اصل و کدام مأخوذ است. استاد وی در بین درس‌های خود اظهار داشته: «چه نیک است کسی تفسیری را ترتیب دهد و از هر آیه از پنج بحث نماید: 1. بیان لغت؛ 2. وجوه اعراب؛ 3. نکات معانی بیان؛ 4. ظواهر تفسیر؛ 5. تأویلات. و چنین تفسیری را تا کنون کسی تألیف ننموده است». مؤلف پس از آن اظهار می‌دارد: «منظور استاد، من بودم، از این رو به‌طور گسترده بر اساس همین روش سوره اعراف را آغاز نمودم، سپس دریافتم با این تفصیل نخواهم توانست تمامی آیات را به انجام برسانم، آنگاه بخش پنجم نظریه استاد را به کار بستم و به تأویل آیات پرداختم، سرانجام از این کار فارغ شدم، برخی از دوستان توصیه نمودند که چهار بخش دیگر را نیز به تأویلات بیفزایم و تفسیری به روش مورد نظر استادم بنگارم، از این رو با استفاده از روش جار الله زمخشری در تفسیر کشاف، تفسیری نگاشتم و آن را حقائق التأویل فی دقائق التنزیل نام نهادم». [کتابخانه پیر محمد شاه احمد آباد هند: شماره 167؛ المخطوطات العربیة فی مکتبة متحف مولانا فی قونیا، القسم الخامس: شماره 63؛ هدیة العارفین: 567/1]