الحق المبین و حديقة المتقین

● الحق المبین و حديقة المتقین / عرفان و تصوف / عربی al-ḥaqq-ul mubīn wa ḥadīqat-ul muttaqīn حویزی، خلف بن عبدالمطلب، - 1074 قمری hovayzī, xalaf ebn-e ‘abd-ol-motalleb ( - 1664) این کتاب درست مانند احیاء غزالی و المحجة البيضاء فيض و آمیخته‌ای است از عرفان و اخلاق و فلسفه و خبرهای شیعی. برای معرفی کتاب سطوری از دیباچه آن نقل می‌گردد: «انی لما رايت علم الباطن اندرست علومه فكان كسراب فی القفار و كطل اذابته الشمس بحرورها فی الاظهار و هو لعمری اشرف العلوم لشرف غايته فى المضمار و انفس المقاصد فی الاسرار و الاجهار لانه سر كنت كنزا مخفيا فاليه تتنافس الاحرار ونسبه ما سواه اليه طنين ذباب على الدوام و الاستمرار صرفت همتی الی نقل ما يحث عليه من نفایس الاخبار و عرائس الآثار و مواعظ توطن النفس على الخوض فيه و الاكثار قصدنا بذلك تمهيد سبيل الرشاد للعباد.» تا آنجا: «فاعلم ان هذا الكتاب الذي نحن بصدد جمعه و تأليفه موضوع لتوصيف شان الانسان و تعريفه و بيان عروجه الى كماله فی طريقه و توضيح السبيل و تحقيقه». در دیباچه سلسله اسنادش را از شیخ علی بن ابی جامع تا شیخ کلینی ذکر نموده و هم آورده است که این کتاب مرتب است بر مقدمات و عنوان ده کتاب. لیک نسخه به کتاب هفتم پایان یافته: مقدمات سه گانه در بیان مواهب و معارف و مقام انسان و اصول وظایف واجبه انسانی (شامل مباحث نفس و عقل و علم و ایمان و کفر) عناوین مطالب: 1. كتاب الاول في اليقين؛ 2. في ذكر صفات لازمة السالك ان يعمل بها و صفات يجب اجتنابها (در توبه استغفار مبادرت بخیرات. ترک عجب و غرور و معاصی)؛ 3. في ذكر صفات ينبغى للسالك الانصاف و المواظبة عليها و ان يجتنب عن اضدادها (در زهد. عبرت گرفتن. فقر و قناعت و حرص. تواضع و رفق و تکبر. ریاست و جاه)؛ 4. ذكر الشكر و الصبر و مقاماتهما؛ 5. في ذكر وصف التقوى و الورع؛ 6. ذکر النية و الاخلاص و المحاسبة و الاستغناء و المراقبة و التفكر و الرعابة و الحرمات و التهذيب و المرابطة و غيرها؛ 7. في ذكر صفات جليله هى المقصد الاقصى الخ) (حالات سالک در بدایت و نهایت از حب، شوق، عطش وجد هیمان، دهشت، همت، غیرت، سرور ذوق، صفاء، قبض، بسط، قرب و لوازم آن از فرق غیبت، غربت، سر، برق، صحو، مکرو مکاشفه مشاهده، حیات، اتصال و انفصال، معرفت تحقیق، تلبیس، وجود، غناء، بقاء تجرید و تفرید، جمع، خاتمه در توحید). (مهدی ولائی)