حساب العقود

● حساب العقود = انگشت شماری = حساب عقد انامل / حساب / فارسی hesāb-ol ‘oqūd = angošt-šomārī = hesāb-e ‘aqd-e anāmel شرف الدین علی یزدی، - 858 قمری šaraf-od-dīn ‘alī-ye yazdī (- 1454) درباره شمارش با بندهای انگشت یا حساب العقود؛ رساله‌ای است در بیان ضابطه حساب عقود انامل به نقل از کتاب فرهنگ جهانگیری و آن حسابی است که هر یک از بندهای انگشتان دست را به شماره‌ای اختصاص داده، چنانچه بندهای دست راست نماینده آحاد و عشرت و بندهای دست چپ نماینده مآت و الوف بود هنگام شمارش کردن آنها را نشان می‌کردند. ابن حرب ارجوزه‌ای دارد. آن را یکی از فروع علم حساب به شمار آورده و گفته‌اند که فردوسی طوسی در این بیت «کف شاه محمود و الانبار×× نه اندر ته آمد سه اندر چهار» که در نکوهش محمود غزنوی سروده است این گونه شمارش را می‌خواهد و در آن بخل او را می‌رساند. آقای جمال‌زاده گفتاری رسا در این زمینه ساخته که در فردوسی نامه مهر (ص 25-34) به چاپ رسید و خود می‌گوید که از گفتار G. J. Lemoine در مجله تحقیقات اسلامی به فرانسه (دفتر یکم سال 1932) بهره بردم. طاش کبری‌زاده در مفتاح السعاده (329/1) از رساله شرف الدین یزدی یاد نموده که در این باره است (نیز چلبی 437/1). آغاز: بسمله، بعد از حمد پروردگاری که اصناف الطاف بی غایت و انواع اصطناع بی نهایتش بوسایل انامل و افهام عقلا و اذکیا اصلا در حیز حصر و احصا نیاید و درود برنامداری که هم در شمار آفرینش و هم در حساب دانش و بینش ... انجام: از طرف انمله ابهام را متصل باید ساخت بطرف تمام انمله سبابه و بعض از عقد دوم او چنانچه سر ناخن سبابه با سر ناخن ابهام برابر باشد و طرفش بطرف او متصل، والله اعلم بالصواب [الذریعة 1/7 و 302/1 و 11/7؛ نسخه‌های منزوی 138/1؛ کشف الظنون 665/1؛ فهرستواره منزوی 2607/4؛ دنا 643/4 (20 نسخه)]